Stori yn Times Llundain heddi am distyllwr ar Ynys Hir sydd am gyflogi dim ond siaradwyr Gaeleg yr Alban.
Tag Archives: Language
Hen Dafodau
Archig hen rifynnau cylchgrawn Cymdeithas yr Iaith, Tafod y Ddraig.
[Diolch i sian eirian ar y maes.]
Ymladd dros ysgol ar Ynys Hir
Ddim yn siarad Saesneg? 15 mlynedd!
Dyn ni’n cael ein gwylltio/diddanu gan enghreifftiau o gyfieithu gwael ond weithiau mae canlyniadau’n gallu bod tipyn bach yn fwy difrifol. Yn America, os dydy dy sgiliau Saesneg ddim yn dda, allwch chi bennu lan yn y carchar:
Unable to speak English, Juan Ramon Alfonzo stood before a judge and expected to receive probation for stealing a toolbox.
To his surprise, the judge sentenced him to 15 years in prison, followed by 15 years of probation, for stealing a dump truck valued at $125,000.
Now, court officials agree Alfonzo entered the wrong plea because his court-hired interpreter, Marianne Verruno, provided an incomprehensible translation.
Fyddai rhywbeth fel hyn byth yn digwydd yma, wrth gwrs.
Her Majesty’s Courts Service Welsh Language Scheme commits Her Majesty’s Courts Service to support fully the principle behind the Welsh Language Act and accept the importance of treating those in Wales who wish to use Welsh, in the same way as those who wish to use English.
Tybed, pryd oedd y tro diwetha oedd rhaid gohiro achos llys gan fod yr ynadon ddim yn medru’r Saesneg?
Bu’n rhaid gohirio’r achos [yn erbyn Gwenno Teifi] gan nad oedd hi’n bosib i’w gynnal yn Gymraeg, dadleuodd swyddogion y llys fod yn rhaid gwneud cais arbennig i gael yr achos yn Gymraeg.
Triniaeth cyfartel fy mhen-ôl.
[Diolch i Pat]
Bwrdd yr Iaith yn deffro
Bwrdd Yr Iaith Gymraeg Yn Cyhoeddi Papur Safbwynt Ar Sefyllfa Ddeddfwriaethol Y Gymraeg. Dw i dal heb orffen darllen hyn, ond mae’n ymddangos yn fwy radicalaidd na dim byd dw i wedi gweld o’r Bwrdd o’r blaen. Mae hyd yn oed Cymdeithas yr Iaith yn ei groesawi. Dim ond person sinigaidd iawn byddai’n dweud bod hyn yn dod bach yn hwyr yn hanes y Bwrdd, nawr eu bod nhw’n wynebu cael eu llyncu gan y Llywodraeth, a dw i ddim yn teimlo yn sinigaidd heddi. Mae’r haul yn gwenu, mae’r adar yn canu, ac mae Bwrdd yr Iaith yn tynnu ei fys ar fater Deddf Iaith Newydd: gwanwyn cynnar eleni?
BBC Cymru: Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn galw am newid deddfwriaeth yn ymwneud â’r iaith.
BBC Wales: The Welsh Language Board is calling for a revamp of language laws.
Mordicai: Datblygiadau Deddf Iaith.
Trafodaeth ar maes-e.
Adfer iaith am ffilm Malick
The New World, ffilm diwetha y cyfarwyddwr Terrence Malick, yn dilyn hanes John Smith a Pocahontas, ond nid stwff Disney sydd yma, mae’n debyg. Roedd Malick am i’r bobl frodorol yn y ffilm siarad yr iaith frodorol a oedd Pocahontas a’i thylwth yn ei siarad yn yr ail ganrif ar byntheg. Dim ond un broblem sydd: does neb wedi siarad yr iaith honno ers 1795.
Dim problem, meddai Malick, a dyma fe’n cyflogi’r ieithydd Blair Rudes o Brifysgol Charlotte i adfer iaith farw Algonquieg Virginia.
Blogamundo
Blogamundo: blog datblygu gan brosiect i ddod â mwy o gyfieithu i’r we. Edrych yn ddiddorol – ac maen nhw’n chwilio am help gan bobl o bob iaith.
Gwenno yn wynebu carchar
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg: Aelod yn wynebu carchar.

Bydd aelod ifanc o Gymdeithas yr Iaith yn ymddangos o flaen Ynadon Caerfyrddin am 10am fore Llun (9.1.06) i esbonio paham ei bod yn gwrthod talu costau a iawndal i Radio Sir Gar hyd werth £200.
Mae Gwenno Teifi, 18 oed, o Lanfihangel-ar-arth yn fyfyriwr flwyddyn cyntaf yng Ngholeg y Prifysgol Aberystwyth. Ym mis Ebrill 2005, fe’i cafwyd yn euog gan Ynadon Hwlffordd o achosi difrod i eiddo Radio Sir Gar yn Arberth a gorchmynwyd iddi dalu costau llys ac iawndal hyd werth £200.
Bydd Gwenno’n dweud wrth y llys nad oes unrhyw fwriad ganddi i dalu lawndal i’r Orsaf Radio a fu’n destun ymchwiliad llynedd oherwydd ei diffyg defnydd o’r Gymraeg. Hyd yma, mae swyddogion ar ran y llys wedi methu meddiannu unrhyw eiddo gan Gwenno.
Bydd Gwenno’n ychwanegu yn ei datganiad i’r Ynadon “Mae’r Orsaf Radio hon yn dwyn enw’r sir y cefais i fy magu ynddi, ac y mae eu diffyg defnydd o’r Gymraeg yn warthus. Os yw’r Gymraeg i fyw, rhaid iddi fod yng nghanol yr holl ddatblygiadau sy’n berthnasol i bobl ifainc fel radio leol.
“Mae’r hen Ddeddf Iaith yn perthyn i oes a fu. Rhaid wrth Ddeddf Iaith newydd a fydd yn sicrhau lle i’r Gymraeg yn holl cyfryngau a datblygiadau technolegol y ganrif newydd.
Pob lwc i Gwenno. Safiad dewr iawn.
[Gol. 9 Ionawr 2006] Anhygoel. Oedd rhaid gohiro’r achos yn erbyn Gwenno tan 6 Mawrth gan fod Llys Ynadon Caerfyrddin – blydi Caerfyrddin ddim â’r gallu i glywed achos yn y Gymraeg. Beth yn y byd o’n nhw’n disgwyl, bod aelod Cymdeithas yr Iaith sy’n wynebu carchar ar ôl ymgyrchu dros y Gymraeg yn mynd i ddweud “o, peidiwch poeni, sdim ots ’da fi cael fy achos yn Saesneg”.
Ddim yn Criogaid
Expert slams plan to ‘invent’ Gaelic words. Ond dydy’r arbennigwr ddim yn arbennigwr, a dydy’r geiriau newydd ddim yn newydd.
New Gaelic words conceived by the panel include:
Cricket – Criogaid
Curry – Coiridh
Fax – Facs
Giro – Dioro
Jeans – Dinichean
Lesbian – Leasbach
Ozone – Oson
Pizza – Piotsa
Quango – Cuango
Video – Bhidio
Vodka – Bhodca
Yoga – Ioga
Dyfeisiol iawn. Pam mae hyn yn stori, tybed?
[Gol.] Mwy ar y stori yn Herald, sy’n adnabod y ffaith taw cadarnhau orthograffi sy’n digwydd yma, ar y cyfan, nid “inventing new words”. Ond mae’n dal llawn top o ystradebau nawddoglyd am siaradwyr yr Aeleg:
Eacstasaidh Ecstasy
While you are unlikely to score this drug at a ceilidh on Barra, at least Gaelic now allows you to inquire about its availability.
Ho ho ho.
[Gol. eto] I fod yn deg, mae’r golofn olygyddol yn yr Herald yn siarad sens.
Tyrfa Bws
Cyfieithu i’r Wyddeleg
Erthygl ar Slugger O’Toole am y costiau honedig o gynhyrchu un ddogfen swyddogol yn Saesneg (€685) a’i cyfieithu i’r Wyddeleg (€17,000). Mae’r bwlch amlwg rhwng y ddau ffigwr wedyn yn sail i ddadl “allen ni wario’r arian yn well? – er lles yr iaith, os oes angen, ond dere mlân, faint o bobl sy wir yn ei defnyddio…” ac yn y blaen.
Fel mae trafodaeth ar y cofnod yn awgrymu, dyw e ddim yn glir sut cyrhaeddwyd ar y ffigyrau yma:
The Taoiseach on this occasion was only quoting the costs associated with graphics etc wrt to the English version of the document while the time involved by the civil servants and the entire kitchen sink was accounted for in the figure for in the Irish language document.
Ac wedyn, unwaith eto, y ddadl dros wneud dim byd rhag ofn bod siaradwyr Tsieinëeg yn dechrau gweiddi am eu hawliau ieithyddol. Ydy poblogaeth Tsieinëeg Iwerddon yn enwedig o weithredol neu rywbeth? Mae pawb yn eu hofni, mae’n debyg.
cymraeg: your search was empty
(Bosibl mod i wedi blogio am hyn o’r blaen, ond mae e wedi fy ngwylltio eto, felly dw i’n mynd i ranto amdano eto. Diolch am fod yn amyneddgar.)
Sôn am Blaid Lafur wrth-Gymraeg, newydd sylwi eu bod nhw wedi peidio esgus, bellach, bod eu gwefan yn ddwyieithog. Chwiliwch am y gair “cymraeg” yn ofer, ond os dych chi’n ddigon clyfar i’w dreiglo, mi ffeindiwch chi un cofnod dwyieithog ar y safle. A theitl y cofnod hwnnw?
“Adeiladu dyfodol llewyrchus i’r iaith.”
Ai shit iw not.
“Gweledigaeth Llafur i’r iaith Gymraeg yw un o iaith sydd yn agored i bawb, yn berchen i bawb, nid yn un o iaith sydd yn perthyn i’r elit.”
Gweledigaeth twll fy nhin, Leighton, mae hyn yn sinigiaeth bur, sy’n ailadrodd ystradebau tra llwyddo atgoffa pobl o “gynllun cudd” Plaid Cymru i greu apartheid ieithyddol yng Nghymru. Yr unig bobl sy’n creu argraff bod yr iaith Gymraeg yn “berthyn i’w elit” yw dy Blaid di dy hunan. Dadl “when did you stop beating your wife?” yw hon.
Wrth gwrs mae “elit” yng Nghymru, a dw i’n siwr bod llawer ohonyn nhw yn siarad Cymraeg (mae rhai ohonyn nhw wedi dysgu, fel oedolion, fel tithau, Leighton) ond mae pob copa walltog ohonyn nhw yn siarad Saesneg, felly pam dydy gwefan uniaith Saesneg y Blaid Lafur ddim yn sôn am yr iaith honno fel un sy’n “perthyn i’r elit”?
Gwyddeleg yn iaith dramor yn Wlster
O Ogledd Iwerddon, lle mae dadlau am hawliau ieithyddol ag elfen mwy gwleidyddol na’r arfer, gawn ni ddweud, y daw’r stori am drigolion Cenedlaetholgar sy’n bygwth mynd â’u cyngor i’r llys er mwyn cael arwyddion eu strydoedd yn Wyddeleg. Nid bod y cyngor (Undebol) yn poeni dim am hyn:
DUP councillor Frank Campbell believes putting up Irish street signs in the area will set a dangerous precedent.He said: “There are more people who speak Chinese and Czech in Ballymoney than who speak Irish. What are we to do next, put up signs in the those languages?”
Am ddadl soffistigedig! Neis iawn gweld bod Undebwyr Wlster yn defnyddio’r un ddadl â’r Undebwyr Wêls wrth wfftio hawliau ieithyddol brodorion eu “Provinces”.
Ond ar y llaw arall…
Yn ôl Hywel Williams AS, mae Cymry Cymraeg di-waith yn gorfod aros yn hirach am eu taliadau na chwilwyr gwaith Saesneg eu hiaith.
But when a Welsh-speaking jobseeker calls to apply for benefits, the operators are forced to use an English script and translate the questions into Welsh while they talk.
They record the information in Welsh and later translate the replies into English for Job Centre Plus records.
The English transcript of the interview is then sent to the Welsh language unit of the Department of Work and Pensions (DWP) to be translated back into Welsh.
Helo helo helo
BBC: Welsh level set for new officers:
New recruits to North Wales Police will have to reach a set standard in the Welsh language as part of their training.
Debyg bod yr holl amser mae heddweision Gogledd Cymru yn treulio yn gwmni aelodau Cymdeithas yr Iaith yn dechrau dwyn ffrwyth!
Trafod “Popeth yn Gymraeg”
Mae lot o drafodaeth yn mynd yn ei flaen am y rhaglen hon, yn y ddwy iaith, felly dyma fi drial dod â bob cofnod blog at ei gilydd mewn un lle.
There’s lots of discussion about this programme, in both languages, so I thought I’d try to keep a list of the various places here.
- Popeth yn Gymraeg (Cymraeg – safle swyddogol S4C)
- Popeth yn Gymraeg (English – S4C’s official site)
- Blog Ifor ap Glyn (Cymraeg)
- Morfablog (Cymraeg)
- maes-e.com (Cymraeg)
- Smiling Under Buses (English)
- Bratiaith (English)
- Bachgen o Bontllanffraith (Cymraeg)
- Dysgwyr De-Dwyrain (Cymraeg/English)
Bydd trafodaeth byw ar âl y rhaglen heno am 9.30 fan hyn.
There’ll be a live webchat after tonight’s programme here.
Bod a gwneud – pwy ydyn ni?
Erthygl gan Philip Pullman yn y Guardian wythnos diwetha am ryddyd mynegi, yn sgîl darpar ddeddf yn erbyn “casineb crefyddol”. Mae ganddo pwyntiau bwled ar natur hunaniaeth oedd yn taro naw gyda fi. Dyma’r tri chyntaf:
- What we are is not in our control, but what we do is.
- On the other hand, and simultaneously, what we do depends on what we are (on what we have to do it with), and what we are can be modified by what we do.
- What we do is morally significant. What we are is not.
Tarodd #3 fi yng nghanol fy nhalcen pan darllenais i’r erthygl, ac agorodd pob math o ddrysiau. Wedi bod yn darllen am E-prime, “tafodiaith” Saesneg sy’n osgoi defnyddio’r ferf “to be”. A fyddai’n bosibl wneud hyn yn Gymraeg? Pa fath o fyd fyddai un lle nad yw’n bosibl bod yn Gymro, dim ond i actio fel un?
Diffod y radar
Bydd cyfres newydd S4C, Popeth yn Gymraeg, yn dechrau y fory, fel dych chi wedi clywed, mae’n siŵr gen i. Yn fras, y syniad yw y bydd Ifor ap Glyn yn teithio o gwmpas Cymru ac yn siarad dim ond Cymraeg, hyd yn oed pan clywith e’r anhepgor “sorry mate, don’t speak Welsh”. Ar flog y rhaglen mae Ifor yn disgrifio hyn fel “diffod y ‘radar’”, y radar arbennig hwnna sy’n dweud wrthon ni bod y person o’n blaen ni’n medru’r Gymraeg. Gan gymryd bod pawb yng Nghymru’n medru’r iaith i ryw raddau, ac eu bod nhw i gyd yn fodlon cwrdd â’r Cymro uniaith hanner ffordd, bydd y rhaglen yn arbrawf diddorol iawn ynglŷn â sut mae Cymry di-Gymraeg yn ymateb i Gymro di-Saesneg.
Mae’n syniad gwych, ac yn ôl y sôn, wedi’i wneud mewn ffordd adeiladol, llawn hiwmor. Dyw’r bwriad ddim i ddieithrio’r di-Gymraeg, ond i ddi-ddi-eithrio [sic] y rhai sydd yn medru’r iaith, ond sy wastad yn barod i droi i Saesneg er mwyn beidio codi stwr.
Y gwir yw, ’sai bob un ohonon ni yn wneud hyn fel rheol, fyddai dim rhaid i’r Blaid Lafur malu awyr am “Gymru ddwyieithog” bellach achos byddai honna yn bodoli, dros nos. Dim angen protestiadau, dim angen carcharu neb. Y peth symlaf yn y byd, ond y peth lleia tebyg i ddigwydd.
[This rest of this post will appear on the blog Rhys is setting up, for blogwyr Cymraeg who want to post English versions of some posts, but don't want to run bilingual blogs. Does that make sense? It'll make more once Rhys gets his shit together. Dere mlân Rhys.
]
Ifor ap Glyn is a Welsh language poet, who was born and brought up in London. As such, he’s more sensitive than most to the need to use one’s Welsh whenever possible. He’s the perfect choice of presenter, therefore, for a new S4C series Popeth yn Gymraeg (Everything in Welsh) which starts on Monday 28th November, and will appear every night at 9.00 for a week.
The premise of the show is simple: Ifor will travel around Wales, speaking Welsh.
Just Welsh.
When he meets someone who says “sorry mate, don’t speak Welsh” he will smile politely and continue… yn Gymraeg. According to Ifor’s blog the reactions he got were overwhelmingly positive, although these may have been mitigated somewhat by the presence of a camera crew. In this post, Ifor talks about turning off the “radar” that tells Welsh speakers whether or not it’s “safe” to siarad Cymraeg with any new person one comes across. The tendancy is to speak English with any new person, unless something tells us that that person can speak Welsh – but this “something” tells us more about our own prejudices than about the other person’s linguistic ability. As the soon to be sadly missed Welsh Language Board keeps reminding us, the only way to know if a stranger speaks Welsh is to start every conversation yn Gymraeg and see what happens. But what Ifor is doing takes the thing to a whole new, and potentially revolutionary (I don’t think that’s too strong a word) level:
There’s a difference between starting a conversation [in Welsh], and insisting on continuing a conversation in Welsh. We’re nervous as bilingual Welsh speakers… but if we were to insist on speaking Welsh, other people in our communities would have to learn. [..]
Do we still have the strength? Through protesting for the externals – official status, roadsigns, forms and so on – have we lost something of the devilishness, the strength of will, which allows people to insist on speaking Welsh?
I don’t suppose for a moment that Ifor is saying that the protesting has not been of fundamental importance, but I agree that the really revolutionary act, — and the only one necessary if only enough people would do it — is speaking Welsh, and only Welsh, at all times.
The irony of me having written more about this in English than I did in the original post isn’t lost on me, but as I said over on maes-e, it’s non-Welsh speakers who really need to see this programme, not Cymry Cymraeg. If you’ve never found yourself in the position of having to use a foreign language in your own country to make yourself understood, you’re less likely to understand how alienating that experience is, or how often Cymry Cymraeg forced to go through it.
They can all speak English anyway…
Sawl gwaith ydyn ni wedi clywed hyn? Gwraidd y ddadl (er nad yw’n cael ei fframio fel hyn yn aml) yw:
Does dim angen rhoi’r hawl sylfaenol i fyw eu bywyd yn eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain i siaradwyr Cymraeg, gan eu bod nhw i gyd yn gallu siarad Saesneg erbyn hyn.
Yr “erbyn hyn” sy’n bwysig.
Mae’n dadl ni, y ddadl nas clywir yn y wasg Saesneg, yn mynd rhywbeth fel:
Mae pob siaradwr Cymraeg yn gallu siarad Saesneg (i ryw raddau) achos nad oes ganddo/ganddi’r hawl sylfaenol i fyw eu bywyd yn eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain.
Mae llywodraeth Prydain wedi datgan yr wythnos yma, mwy neu lai, y bydd mewnfudwyr sy’n gwrthod dysgu Saesneg (neu’r “British language” mewn un fersiwn dorgalonus o eironig) yn cael eu trin fel dinasyddion ail-radd. A fydd rhaid i Gymry Cymraeg sefyll prawf o’u “Prydeindod” fel wnaethon nhw ym 1847?
Os felly: i ble cawn ni ein halltudio?
Drws agored Alun Pugh
Clasur o ddifyniad gan y Puwster yn y Daily Post ddoe:
Conservative AM William Graham asked the minister to urge the Welsh Rugby Union to increase its use of the language on its website. But Mr Pugh said: “I think we are pushing at an open door there.”
Os Ewch chi i wefan y WRU, mi gewch chi eich croesawu gan dudalen uniaith Saesneg, wedyn eich ailgyfeirio at dudalen arall uniaith Saesneg. Am wn i, does dim yr un gair o Gymraeg ar y wefan. Sut mae hyn yn “ddrws agored”?
Ydy Alun Pugh wedi’i gam-ddifynnu yma, neu ydy e wir yn meddwl bod hyn yn gam ymlaen at y Gymru Ddwyieithog mae e’n ei gweld mor glir ar y gorwel?
Ypdêt! Mae’r geiriau “Undeb Rygbi Cymru” wedi’u cynnwys mewn un o’r GIFiaid wedi’u hanimeiddio! Da iawn, WRU, chwarae teg!
Ypdêt arall! Fi sy’n anghywir a chreulon, mae arna i ofn. Newydd ffeindio hyn yn archifau’r wefan:
Heddiw, cyhoeddodd Undeb Rygbi Cymru gynlluniau i ddatblygu Polisi Iaith Gymraeg er mwyn cynnwys defnydd helaethach o’r Gymraeg yn ei fusnes.
Mae’r Undeb yn chwilio am ffyrdd i ymgorffori defnydd o’r iaith Gymraeg yn ei waith, a hynny yn enwedig drwy lunio fersiwn Gymraeg o’r wefan www.wru.co.uk.
Mae hynny yn ddyddiedig 25 Mai – felly mae’r drws ar agor ers sbel nawr. Unrhywun yn gwybod pryd bydd y fersiwn Gymraeg yn barod?
Mae awgrymiad y peiriant ymchwilio ar y safle yn ddiddorol:
Cymraeg = 1 canlyniad
Commercial = 67 canlyniad

