Cyfieithu i’r Wyddeleg

Erthygl ar Slugger O’Toole am y costiau honedig o gynhyrchu un ddogfen swyddogol yn Saesneg (€685) a’i cyfieithu i’r Wyddeleg (€17,000). Mae’r bwlch amlwg rhwng y ddau ffigwr wedyn yn sail i ddadl “allen ni wario’r arian yn well? – er lles yr iaith, os oes angen, ond dere mlân, faint o bobl sy wir yn ei defnyddio…” ac yn y blaen.

Fel mae trafodaeth ar y cofnod yn awgrymu, dyw e ddim yn glir sut cyrhaeddwyd ar y ffigyrau yma:

The Taoiseach on this occasion was only quoting the costs associated with graphics etc wrt to the English version of the document while the time involved by the civil servants and the entire kitchen sink was accounted for in the figure for in the Irish language document.

Ac wedyn, unwaith eto, y ddadl dros wneud dim byd rhag ofn bod siaradwyr Tsieinëeg yn dechrau gweiddi am eu hawliau ieithyddol. Ydy poblogaeth Tsieinëeg Iwerddon yn enwedig o weithredol neu rywbeth? Mae pawb yn eu hofni, mae’n debyg.

cymraeg: your search was empty

(Bosibl mod i wedi blogio am hyn o’r blaen, ond mae e wedi fy ngwylltio eto, felly dw i’n mynd i ranto amdano eto. Diolch am fod yn amyneddgar.)

Sôn am Blaid Lafur wrth-Gymraeg, newydd sylwi eu bod nhw wedi peidio esgus, bellach, bod eu gwefan yn ddwyieithog. Chwiliwch am y gair “cymraeg” yn ofer, ond os dych chi’n ddigon clyfar i’w dreiglo, mi ffeindiwch chi un cofnod dwyieithog ar y safle. A theitl y cofnod hwnnw?

“Adeiladu dyfodol llewyrchus i’r iaith.”

Ai shit iw not.

“Gweledigaeth Llafur i’r iaith Gymraeg yw un o iaith sydd yn agored i bawb, yn berchen i bawb, nid yn un o iaith sydd yn perthyn i’r elit.”

Gweledigaeth twll fy nhin, Leighton, mae hyn yn sinigiaeth bur, sy’n ailadrodd ystradebau tra llwyddo atgoffa pobl o “gynllun cudd” Plaid Cymru i greu apartheid ieithyddol yng Nghymru. Yr unig bobl sy’n creu argraff bod yr iaith Gymraeg yn “berthyn i’w elit” yw dy Blaid di dy hunan. Dadl “when did you stop beating your wife?” yw hon.

Wrth gwrs mae “elit” yng Nghymru, a dw i’n siwr bod llawer ohonyn nhw yn siarad Cymraeg (mae rhai ohonyn nhw wedi dysgu, fel oedolion, fel tithau, Leighton) ond mae pob copa walltog ohonyn nhw yn siarad Saesneg, felly pam dydy gwefan uniaith Saesneg y Blaid Lafur ddim yn sôn am yr iaith honno fel un sy’n “perthyn i’r elit”?

Yr Almaeneg yn boddi’r lleill yn y Swistir?

Mae llywodraeth y Swistir yn gweithredu i sicrhau bod siaradwyr ieithoedd swyddogol “llai” y wlad yn cyrraedd brig eu maesydd.

But Helvetia Latina, a lobby group for the promotion of Romance languages, claims that German speakers in top posts were over-represented by ten per cent in 2003.

The organisation said German speakers in senior management often preferred to hire staff with the same mother tongue as their own.

Leanne Wood, Lorraine Barrett a Martin Luther King

Dw i’n Leanne Wood.

‘I fully support calls by Cymdeithas yr Iaith – and others – for a new Welsh Language Act that will help ensure the language’s future.

‘There is a long history of bringing about change through non-violent direct action, from suffragettes to the civil rights movement.’

Mae dadl Lorraine Barrett yn colli’r pwynt gan, www, can mil milltir.

‘It is astonishing that Plaid Cymru regards the struggle of black Americans as equal to the vandalism of public property in Cardiff.’

Felly, mae’n iawn ymgyrchu yn erbyn anghyfiawnder, ond dim ond os wyt ti’n groenddu, ac yn byw yn America, yn y 1960au. Os wyt ti’n ymgyrchu yn erbyn anghyfiawnder yng Nghymru, yn yr unfed ganrif ar hugain, wyt ti’n dim byd ond troseddwr.

Mewn geiriau eraill, mae agwedd y Blaid Lafur tuag at ymgyrchwyr hawliau sifil Cymry Cymraeg yn gwmws yr un peth ag oedd agwedd gwleidyddion Taleithiau’r De yn ystod ymgyrchoedd Hawliau Sifil tuag at y rhai wnaeth ymgyrchu dros hawliau sifil pobl groenddu America. Maen nhw’n hyd yn oed yn defnyddio’r papurau newydd yn yr un ffordd.

Whites tried to end the boycott in every way possible. One often-used method was to try to divide the black community. [..]

On Sunday morning Montgomery newspapers were going to print the news that the boycott was over and the city’s blacks were going to believe it. [..]

Next, whites turned to the law. On February 21, 89 blacks were indicted under an old law prohibiting boycotts. [Martin Luther] King was the first defendant to be tried. As press from around the nation looked on, King was ordered to pay $500 plus $500 in court costs or spend 386 days in the state penitentiary.

Oes, mae ’na wahaniaethau rhwng y ddwy fudiad. Ond yn y bôn, mae mudiadau hawliau sifil sy’n gweithredu gan dorri’r cyfraith wedi wynebu’r un fath o ymateb gan yr awdurdodau, yn America yn y 1960au ac yng Nghymru yn y 2000au. “Anwybyddu nhw, bychanu nhw, paentio nhw yn droseddwyr, ond unwaith ei fod yn amlwg does dim byd yn mynd i stopio nhw, rhoi iddyn nhw peth o’r hawliau sifil maent yn gofyn amdanynt.”

Ond ar y llaw arall…

Yn ôl Hywel Williams AS, mae Cymry Cymraeg di-waith yn gorfod aros yn hirach am eu taliadau na chwilwyr gwaith Saesneg eu hiaith.

But when a Welsh-speaking jobseeker calls to apply for benefits, the operators are forced to use an English script and translate the questions into Welsh while they talk.

They record the information in Welsh and later translate the replies into English for Job Centre Plus records.

The English transcript of the interview is then sent to the Welsh language unit of the Department of Work and Pensions (DWP) to be translated back into Welsh.

Trafod “Popeth yn Gymraeg”

Mae lot o drafodaeth yn mynd yn ei flaen am y rhaglen hon, yn y ddwy iaith, felly dyma fi drial dod â bob cofnod blog at ei gilydd mewn un lle.

There’s lots of discussion about this programme, in both languages, so I thought I’d try to keep a list of the various places here.

Bydd trafodaeth byw ar âl y rhaglen heno am 9.30 fan hyn.

There’ll be a live webchat after tonight’s programme here.

Bod a gwneud – pwy ydyn ni?

Erthygl gan Philip Pullman yn y Guardian wythnos diwetha am ryddyd mynegi, yn sgîl darpar ddeddf yn erbyn “casineb crefyddol”. Mae ganddo pwyntiau bwled ar natur hunaniaeth oedd yn taro naw gyda fi. Dyma’r tri chyntaf:

  1. What we are is not in our control, but what we do is.
  2. On the other hand, and simultaneously, what we do depends on what we are (on what we have to do it with), and what we are can be modified by what we do.
  3. What we do is morally significant. What we are is not.

Tarodd #3 fi yng nghanol fy nhalcen pan darllenais i’r erthygl, ac agorodd pob math o ddrysiau. Wedi bod yn darllen am E-prime, “tafodiaith” Saesneg sy’n osgoi defnyddio’r ferf “to be”. A fyddai’n bosibl wneud hyn yn Gymraeg? Pa fath o fyd fyddai un lle nad yw’n bosibl bod yn Gymro, dim ond i actio fel un?

Diffod y radar

Bydd cyfres newydd S4C, Popeth yn Gymraeg, yn dechrau y fory, fel dych chi wedi clywed, mae’n siŵr gen i. Yn fras, y syniad yw y bydd Ifor ap Glyn yn teithio o gwmpas Cymru ac yn siarad dim ond Cymraeg, hyd yn oed pan clywith e’r anhepgor “sorry mate, don’t speak Welsh”. Ar flog y rhaglen mae Ifor yn disgrifio hyn fel “diffod y ‘radar’”, y radar arbennig hwnna sy’n dweud wrthon ni bod y person o’n blaen ni’n medru’r Gymraeg. Gan gymryd bod pawb yng Nghymru’n medru’r iaith i ryw raddau, ac eu bod nhw i gyd yn fodlon cwrdd â’r Cymro uniaith hanner ffordd, bydd y rhaglen yn arbrawf diddorol iawn ynglŷn â sut mae Cymry di-Gymraeg yn ymateb i Gymro di-Saesneg.

Mae’n syniad gwych, ac yn ôl y sôn, wedi’i wneud mewn ffordd adeiladol, llawn hiwmor. Dyw’r bwriad ddim i ddieithrio’r di-Gymraeg, ond i ddi-ddi-eithrio [sic] y rhai sydd yn medru’r iaith, ond sy wastad yn barod i droi i Saesneg er mwyn beidio codi stwr.

Y gwir yw, ’sai bob un ohonon ni yn wneud hyn fel rheol, fyddai dim rhaid i’r Blaid Lafur malu awyr am “Gymru ddwyieithog” bellach achos byddai honna yn bodoli, dros nos. Dim angen protestiadau, dim angen carcharu neb. Y peth symlaf yn y byd, ond y peth lleia tebyg i ddigwydd.

[This rest of this post will appear on the blog Rhys is setting up, for blogwyr Cymraeg who want to post English versions of some posts, but don't want to run bilingual blogs. Does that make sense? It'll make more once Rhys gets his shit together. Dere mlân Rhys. ;-) ]

Ifor ap Glyn is a Welsh language poet, who was born and brought up in London. As such, he’s more sensitive than most to the need to use one’s Welsh whenever possible. He’s the perfect choice of presenter, therefore, for a new S4C series Popeth yn Gymraeg (Everything in Welsh) which starts on Monday 28th November, and will appear every night at 9.00 for a week.

The premise of the show is simple: Ifor will travel around Wales, speaking Welsh.

Just Welsh.

When he meets someone who says “sorry mate, don’t speak Welsh” he will smile politely and continue… yn Gymraeg. According to Ifor’s blog the reactions he got were overwhelmingly positive, although these may have been mitigated somewhat by the presence of a camera crew. In this post, Ifor talks about turning off the “radar” that tells Welsh speakers whether or not it’s “safe” to siarad Cymraeg with any new person one comes across. The tendancy is to speak English with any new person, unless something tells us that that person can speak Welsh – but this “something” tells us more about our own prejudices than about the other person’s linguistic ability. As the soon to be sadly missed Welsh Language Board keeps reminding us, the only way to know if a stranger speaks Welsh is to start every conversation yn Gymraeg and see what happens. But what Ifor is doing takes the thing to a whole new, and potentially revolutionary (I don’t think that’s too strong a word) level:

There’s a difference between starting a conversation [in Welsh], and insisting on continuing a conversation in Welsh. We’re nervous as bilingual Welsh speakers… but if we were to insist on speaking Welsh, other people in our communities would have to learn. [..]

Do we still have the strength? Through protesting for the externals – official status, roadsigns, forms and so on – have we lost something of the devilishness, the strength of will, which allows people to insist on speaking Welsh?

I don’t suppose for a moment that Ifor is saying that the protesting has not been of fundamental importance, but I agree that the really revolutionary act, — and the only one necessary if only enough people would do it — is speaking Welsh, and only Welsh, at all times.

The irony of me having written more about this in English than I did in the original post isn’t lost on me, but as I said over on maes-e, it’s non-Welsh speakers who really need to see this programme, not Cymry Cymraeg. If you’ve never found yourself in the position of having to use a foreign language in your own country to make yourself understood, you’re less likely to understand how alienating that experience is, or how often Cymry Cymraeg forced to go through it.

They can all speak English anyway…

Sawl gwaith ydyn ni wedi clywed hyn? Gwraidd y ddadl (er nad yw’n cael ei fframio fel hyn yn aml) yw:

Does dim angen rhoi’r hawl sylfaenol i fyw eu bywyd yn eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain i siaradwyr Cymraeg, gan eu bod nhw i gyd yn gallu siarad Saesneg erbyn hyn.

Yr “erbyn hyn” sy’n bwysig.

Mae’n dadl ni, y ddadl nas clywir yn y wasg Saesneg, yn mynd rhywbeth fel:

Mae pob siaradwr Cymraeg yn gallu siarad Saesneg (i ryw raddau) achos nad oes ganddo/ganddi’r hawl sylfaenol i fyw eu bywyd yn eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain.

Mae llywodraeth Prydain wedi datgan yr wythnos yma, mwy neu lai, y bydd mewnfudwyr sy’n gwrthod dysgu Saesneg (neu’r “British language” mewn un fersiwn dorgalonus o eironig) yn cael eu trin fel dinasyddion ail-radd. A fydd rhaid i Gymry Cymraeg sefyll prawf o’u “Prydeindod” fel wnaethon nhw ym 1847?

Os felly: i ble cawn ni ein halltudio?

Paul Flynn

Diolch i Chris Castle am ddod â hyn i’n sylw: cyfieithiad o erthygl Barn gan Paul Flynn o 2001.

To find the Welsh nation, we must search in the language. That’s the abode where the centuries of the wisdom, humour and ambitions of the peoples of Wales live.

There is an embryo body in the Welsh Labour Party dedicated to the memory of Lord Cledwyn that is slowly emerging. Sadly most of the party leadership is content to stand aside and collect the electoral dividend of Plaid Cymru’s divisions.

The warning on the threat to Welsh should be heeded by all parties. Ireland bitterly regrets that their tardy action to support their language came only when it was close to extinction.

Drueni nad yw’r wreiddiol ar gael ar y we. Tybed oes cynllun i roi hen erthyglau Barn arlein? Trysor i’r genedl, ac yn y blaen.

Sgwennu at Ddysgwr mewn carchar America?

Newydd ebost sy’n gofyn am bobl i sgwennu at ddyswr Cymraeg sy mewn carchar yn yr UDA.

My neighbour [..] suggested I seek your assistance. Two months ago I received a letter from a young Britisher in an American jail,
appealing for help in learning Welsh, since his learning materials had been confiscated. He is also feeling isolated and cut off. I sent him a grammar,a dictionary, and a novel, and said I’d try to find a Welsh speaking correspondent for him. Do you know anyone who could help, please ? It is not an exacting commitment — just, say, a letter once a month (his release date is September 2006), and he seems a pleasant — and very grateful — correspondent.

Dw i ddim yn nabod y person a sgwennodd y neges wreiddiol, felly dw i ddim am ddatgelu ei enw/ebost yma nes i mi siarad â fe. Yn y cyfamser, gall unrhywun sy’n fodlon helpu gysylltu â fi a wna i basio’r manylion ymlaen. Gadewch neges yma, neu ebostio nicdafis at gmail dot com.

Gwd.

Gwranda, Mr Pugh

Erthygl yn y Western Mail gan Steffan Cravos sy’n ymateb i erthygl Alun Pugh ddechrau’r wythnos.

Alun Pugh naively makes this judgment: “Major companies like Tesco and Ikea are happy to work on extending bilingual provision without the stick of legislation”.

The tokenistic exceptions of sporadic and piecemeal developments to which he refers prove the rule; unless private companies are required by law to operate bilingually, they mostly choose not to do so.

Alun Pugh suggests that a new Welsh Language Act would “alienate the 80% of people in this country who have not been fortunate enough to learn both our national languages”. There is no evidence to support this view and it is surely scandalous for Alun Pugh to be so divisive.

Smiling under Buses

Speaking a dead language since 1977″.

Mae’n debyg bod gen i 10 mlynedd ar Rhys fel Cymro, ond mae ganddo fe bron 20 arnaf i fel Cymro Cymraeg. Dim ond ers 1995 ydw i’n siarad yr iaith farw hon.

Mae’r syniad o Gymry Cymraeg sy’n blogio yn Saesneg wedi fy nharo i yn chwithig hyd yn hyn, ond nawr bod y syniad o flogio yn y Gymraeg wedi ennill ei le, a ydy hi’n amser i ni feddwl am flogio yn yr iaith fain hefyd, fel modd cyrraedd y di-Gymraeg. Chmod, yr “80% of the population of Wales who don’t speak Welsh”.

Mae ’na rywbeth yn digwydd yma, ond mae rhan fwya o Mr Joneses y byd ddim yn gwybod beth yw e. (Sori, dw i’n dal i wrando ar ddim byd ond Dylan.)

Beth am blog-ar-y-cyd yn yr iaith fain gan flogwyr Cymraeg? Oes diddordeb?


[Gol. 28/10/05.] Dw i wedi creu addewid PledgeBank ar gyfer hyn, er mwyn profi rhyngwyneb Cymraeg newydd ar PledgeBank, mwy na dim. Byddai’n help fawr, os wyt ti’n ei lofnodi, i nodi unrhyw gwallau iaith, neu anhawsterau eraill, wrth fynd trwy’r broses ar PledgeBank. Diolch yn fawr. Hoffwn i gael hynny’n iawn cyn dechrau defnyddio PledgeBank am bethau mwy difrifol.

Hir ei dafod, byr ei wybod.

I fod yn deg i Alun Pugh, mae e’n gwybod yn union beth mae’n wneud, sef yr un peth mae Plaid Lafur wedi bod yn wneud ers dyddiau George Thomas: cadw’r di-Gymraeg yn ofnus o’r Nashis gan ddweud eu bod nhw mewn perygl o fod yn ddinasyddion ail-radd yn eu gwlad eu hunain. Sôn am y bobl sy’n galw am, a gweithio tuag at sichrau, hawliau sifil i’r 20% o bobl Cymru sy’n siarad Cymraeg fel eu bod nhw yn fygythiad i hawliau sifil y 80% o bobl Cymru sy ddim yn siarad Cymraeg. Mae hyn yn dacteg oedd Southern Democrats yr UDA yn ei ddefnyddio yn y 60au i gadw cefnogaeth y croenwynion tlawd; demoneiddio protestwyr hawliau sifil.

Ac hyn yn yr un wythnos a gollon ni Rosa Parks.

Gorddweud?

Dych chi wedi gweld y ffilmiau o heddweision llusgo aelodau Cymdeithas yr Iaith gan eu gwallt yn ystod protestiadau’r 70au? O’r “Cymry da” gweiddi a phoeri arnyn nhw ar loriau y Swyddfa Bost yn y 60au? Heb y protestiadau heddychlon sy wedi cadw pwysau parhaol ar yr “awdurdodau”, fyddai dim hawliau ieithyddol ’da’r Cymry Cymraeg o gwbl. Mae Alun Pugh yn siarad fel bod siaradwyr Cymraeg yn mynnu bod yn well na’r rhai sy ddim yn medru’r iaith. Ein lle ni yw gofyn am gonsesiynau gan gwmnïau mawrion fel Tesco a Microsoft, ac i beidio bod yn rhy anamyneddgar os dydyn nhw ddim yn cweit yn barod i’n bodloni. Gwell peidio cynhyrfu’r dŵr gormod gan fynnu eu bod nhw’n trin y Gymraeg yn gyfartel â’r Saesneg, neu fyddan nhw… beth? Tynnu eu busnes ma’s o Gymru? Gwynt teg iddynt.

Tasai llywodraeth Cymru â digon o geilliau i basio Deddf Iaith sy’n werth yr enw, byddai’n bosibl dweud wrth Microsoft “either you produce Welsh language versions of all your software, or we install Linux and Open Office on every publically owned computer in Wales”. Ond yn hytrach na hynny, mae Llywodraeth y Cynulliad yn gorfod mynd at Bill Gates a’u capiau yn eu dwylo, gofyn yn boleit, cynnig talu am y gwaith cyfieithu gydag arian y trethdalwr, ac wedyn dweud diolch yn fawr iawn i Microsoft ym mhob datganiad i’r wasg am y tair blynedd nesaf, fel eu bod nhw wedi wneud ffafr i ni, gan adael i ni wario ein arian ni ar feddalwedd dyn ni wedi talu i’w ddatblygu.

We are idiots babe,
It’s a wonder we can even feed ourselves.

Bob Dylan said that.

Cei di fod yn fy mreuddwyd i
Os ga’ innau fod yn dy freuddwyd di.

Dylan ddwedodd hynny, hefyd.