Ffilmio Capel Celyn
Aethon ni i weld cynhyrchiad y Theatr Gen, Porth y Byddar, noson o’r blaen, ac ardderchog oedd hi hefyd.
Wrth bori trwy archif Tryweryn yng Nghasglu’r Tlysau, ffeindiais i ffilm gan Ysgol Friars, Bangor, “Tryweryn, the story of a valley”. Mae’n rhyfedd faint o syndod ydyw i weld pobl a thirwedd Cwm Tryweryn mewn lliwiau’r 60au cynnar, yn lle’r du a gwyn archifol arferol.
Mae’r clip isod (un o unarddeg sydd ar gael ar y safle) yn dangos plant Capel Celyn ar ddiwrnod ola eu hysgol.
Bywyd Baronowski
Newydd ddod ar draws rhaglen Gwasanaeth Byd y BBC ar Fywyd Ar Ôl Fiet Nam, sy’n dilyn stori Lance Corporal Michael Baronowski. Bu farw Baronoski yn Nhachwedd 1966, ond gadawodd e fwy na’i enw wedi’i gerfio ar wal mawr du. Yn ystod ei dymor yn Fiet Nam, fe recordiodd gyfres o dapiau i’w deulu nôl yn America. Mae’r recordiadau yn ddoniol, yn hiraethus ac yn dod â realiti profiad milwr mewn rhyfel wallgof yn fyw. Ceir lawrlwytho y rhaglen fel MP3 fan hyn neu gwrando arni ar lein fan’co.
Gwers hanes syml Cilmeri
Llun gan Twm™, draw ar Flickr.
Gol. Gweler y sylwadau i weld yr arwydd cyn iddo gael ei wella. (Diolch Aran.)
Coeden Achau arlein
Dw i newydd lanlwytho fy nghoeden achau, nid bod hynny o ddiddordeb i neb sy’n darllen hwn, mae’n debyg. Fel dw i wedi dweud ar dudalen flaen y peth, wrth ymddiheuro am ddefnynddio Saesneg yn unig yn fy recordiau hel achau, fi yw’r unig siaradwr Cymraeg yn fy nheulu, oni bai am fab fy ail gefnder ac ambell i air yma ac acw gan blant fy nghefnither (wps - newydd sylwi bod dim ond un o’i phlant hi yna - sori, Tes) diolch i’w tad. Am wn i, y Cymro Cymraeg “naturiol” diwetha yn fy nheulu oedd Christmas Davies, a bu farw hwnna yn rhy ifanc i basio’r iaith ymlaen i’w fab, fy nhaid innau, Jack.
Ta beth, dw i’n mwynhau pori trwy GenesReunited, trial wneud cysylltiadau newydd, a ches i sgwrs hir iawn gyda fy mam neithiwr - yr un mwya ers i ni golli Dad, mae’n debyg - ambyti brodyr a chwiorydd fy hen daid Bob Jerry.
Joio.
John Shelley a fy hen daid, yr arwr
Dw i’n credu mod i wedi sgwennu am fy nghefnder pell John Shelley yma o’r balen, ond mae e newydd ddod yn ôl mewn cyswllt â fi, gan ei fod e wedi ail-afael yn y gwaith o olrhain ei achau. Ein hachau, hynny yw. Mae e wedi anfon copi o erthygl am fy hen daid a thrychineb Gresford ataf, rhywbeth dw i wedi gweld o’r balen, ond nid am amser maith. Yn sicr, o’n i wedi anghofio’r stori fach drist am un o frodyr fy hen nain:
Annie Williams lost her 17 year-year-old brother in a pit accident. He was waiting to get into a theology college and his acceptance papers were in the post when he died.
Dw i ddim yn meddwl oedd blog ‘da John y tro diwetha i mi siarad â fe. Mae’n wych. Dyma rhai o’r lluniau o’i lyfr diwetha The Boat in the Tree.
Ymgyrchu mewn cartwns
Newydd ddod ar draws Archig Cartwniau Prydain, adnodd gywch i unrhyw un sydd â diddordeb mewn agweddau y wasg Seisnig at Gymru, y Cymry, a’r Gymraeg. Dyma sawl perl o Chwefror 1970, adeg carchariad Dafydd Iwan. Symud y llygoden dros y llun i weld y capsiwn, neu roi clec i fynd at y fersiwn llawn.
Ac os ydy jôc yn werth neud, mae’n werth wneud ddwywaith.
Posteri Cymdeithas ar Flickr
Cymdeithas yr Iaith 1960au & 70au - set bach o sganiadau o bosteri gigs ac ati. Rhai bydd yn gyfarwydd iawn (fel yr isod) ond rhai dw i heb weld o’r blaen, fel y poster am sengl Heather Jones Colli Iaith.
Bobby Sands
Eleni, bydd hi’n 25 mlynedd ers i Bobby Sands farw. Zmag: Bobby Sands, ymprydio a dysgu Gwyddeleg. Erthygl ddiddorol, ond efallai yn gorddweud tipyn bach yma:
He learned the importance of education and, particularly, of learning the Irish language. By using Irish to discuss strategy with his fellow prisoners under the noses of the prison guards, he made it a living language.
Dw i ddim yn gwybod digon amdano, yn amlwg. Ydy hyn yn deg i’w ddweud?
All rhywun awgrymu llyfrau i fi am adeg yr ymprydio? Dw i wedi darllen (blynyddoedd yn ôl) llyfr gan Tim Pat Coogan, ond dw i wedi ei golli ers hynny - a dw i wedi dysgu iaith fy ngwlad fy hun yn y cyfamser. A ddylwn i ail-ddarllen hwnna, neu oes ‘na rywbeth mwy diweddar byddai’n rhoi cyflwyniad i hanes diweddar Iwerddon i mi?
‘Glencoe’ Cymru
Mae hyn yn hen newyddion i’r rhan fwya ohonoch chi dw i’n siwr, ond mae cynnwys y Llyfrau Gleision 1847 ar lein bellach gyda’r Llyfrgell Genedlaethol, ac mae hyn wedi tynnu sylw’r Independent:
Their report to Parliament noted that the “filthy” natives inhabited towns and villages knee-high in stinking dung heaps. Married and non-married couples alike slept crammed into one-room hovels alongside their pigs and poultry. “Petty thefts, lying, cozening, every species of chicanery, drunkenness and idleness prevailed,” they opined.
Encore : Cerddoriaeth yng Nghymru
Diolch i Dafydd am y ddolen i arddangosfa arlein diweddaraf y Llyf Gen, sef Encore : Cerddoriaeth yng Nghymru. Mae’n llawn o luniau gwych fel hyn o’r Blew. Yn anffodus, fel mae Dafydd yn sôn, mae llawer o gamgymeriadau yn y teitlau, ac yn enwedig, yn nyddiadau, y lluniau, ond dw i’n siwr y caiff y rheiny ei sorto ma’s toc.
Gwych hefyd yw gweld enghreifftiau o effemera Cymdeithas yr Iaith yn dechrau ymddangos ar lein, ar ôl i Gymdeithas roi ei chasgliad i’r Llyfrgell.
Hir ei dafod, byr ei wybod.
I fod yn deg i Alun Pugh, mae e’n gwybod yn union beth mae’n wneud, sef yr un peth mae Plaid Lafur wedi bod yn wneud ers dyddiau George Thomas: cadw’r di-Gymraeg yn ofnus o’r Nashis gan ddweud eu bod nhw mewn perygl o fod yn ddinasyddion ail-radd yn eu gwlad eu hunain. Sôn am y bobl sy’n galw am, a gweithio tuag at sichrau, hawliau sifil i’r 20% o bobl Cymru sy’n siarad Cymraeg fel eu bod nhw yn fygythiad i hawliau sifil y 80% o bobl Cymru sy ddim yn siarad Cymraeg. Mae hyn yn dacteg oedd Southern Democrats yr UDA yn ei ddefnyddio yn y 60au i gadw cefnogaeth y croenwynion tlawd; demoneiddio protestwyr hawliau sifil.
Ac hyn yn yr un wythnos a gollon ni Rosa Parks.
Gorddweud?
Dych chi wedi gweld y ffilmiau o heddweision llusgo aelodau Cymdeithas yr Iaith gan eu gwallt yn ystod protestiadau’r 70au? O’r “Cymry da” gweiddi a phoeri arnyn nhw ar loriau y Swyddfa Bost yn y 60au? Heb y protestiadau heddychlon sy wedi cadw pwysau parhaol ar yr “awdurdodau”, fyddai dim hawliau ieithyddol ‘da’r Cymry Cymraeg o gwbl. Mae Alun Pugh yn siarad fel bod siaradwyr Cymraeg yn mynnu bod yn well na’r rhai sy ddim yn medru’r iaith. Ein lle ni yw gofyn am gonsesiynau gan gwmnïau mawrion fel Tesco a Microsoft, ac i beidio bod yn rhy anamyneddgar os dydyn nhw ddim yn cweit yn barod i’n bodloni. Gwell peidio cynhyrfu’r dŵr gormod gan fynnu eu bod nhw’n trin y Gymraeg yn gyfartel â’r Saesneg, neu fyddan nhw… beth? Tynnu eu busnes ma’s o Gymru? Gwynt teg iddynt.
Tasai llywodraeth Cymru â digon o geilliau i basio Deddf Iaith sy’n werth yr enw, byddai’n bosibl dweud wrth Microsoft “either you produce Welsh language versions of all your software, or we install Linux and Open Office on every publically owned computer in Wales”. Ond yn hytrach na hynny, mae Llywodraeth y Cynulliad yn gorfod mynd at Bill Gates a’u capiau yn eu dwylo, gofyn yn boleit, cynnig talu am y gwaith cyfieithu gydag arian y trethdalwr, ac wedyn dweud diolch yn fawr iawn i Microsoft ym mhob datganiad i’r wasg am y tair blynedd nesaf, fel eu bod nhw wedi wneud ffafr i ni, gan adael i ni wario ein arian ni ar feddalwedd dyn ni wedi talu i’w ddatblygu.
We are idiots babe,
It’s a wonder we can even feed ourselves.
Bob Dylan said that.
Cei di fod yn fy mreuddwyd i
Os ga’ innau fod yn dy freuddwyd di.
Dylan ddwedodd hynny, hefyd.
Cronfa Ddata COFLEIN
Mapio henebion Cymru - a sgwennu amdanyn nhw yn iaith Lloegr. (Mae fersiwn Gymraeg “ar y gweill” - un dydd bydd cwango yn wneud rhywbeth yn y Gymraeg yn gyntaf a bydd y fersiwn Saesneg “ar y gweill”. Un dydd.)
Diddorol iawn, er hynny. Wedi ffeindio sawl safle yn ardal Llangrannog ac yn y Waun do’n i ddim yn gyfarwydd â nhw, ac mae’n hwyl i chwarae gyda fe. Ddim yn gweithio ar Safari, a ddim yn edrych yn bert iawn yn IE i’r Mac chwaith.
Charles W. Cushman yng Nghymru
Mae BoingBoing wedi sôn heddi am gasgliad Charles W. Cushman, ffotograffydd amatur o Americanwr. Mae’r lluniau yn dyddio o 1938-1969, ond yn 1961 daeth e yma, i Gymru, ar ei wyliau. Mae’r lluniau o Aberystwyth yn wych, a ti’n gallu gweld faint sy wedi newid a faint sy wedi aros.
Peidiwch â cholli’r dolenni eraill yn y cofnod BB, sef Casgliad Edward S. Curtis a America Mewn Lliwiau, 1939-1945.
Crefftwyr Cymru Wledig
Cyfres o erthyglau yn Saesneg am grefftwyr cefn gwlad Cymru 1933-1934 gan y newyddiadurwr Gareth Jones.
Mae un ar fardd o grudd o Danygroes - sef y pentre anhygoel yna sy’n denu beirdd fel mae Llangrannog yn denu Brummies.
Diolch i Bartiddu am y linc.
Amgueddfa Lechi Cymru
Dydd Sul, ie wythnos yn ôl, buon ni yn Amgueddfa Lechi Cymru. Roedd maes yr eisteddfod yn fwd i gyd, doedd dim lot yn digwydd a oedd o ddiddordeb i ni, felly bant â ni i Lanberis. Mae’r amgueddfa yn lle arbennig iawn. Cwpl o ffotos i’w ddilyn…
Archif Melville Richards
Archif Melville Richards - lansiwyd yn ystod y Steddfod, mae hyn yn gronfa ddata sy’n cynnwys manylion 300,000 o enwau lleoedd.
Olion Hiroshima
60 mlynedd yn ôl heddi, fe fomiwyd Hiroshima. Dyma oriel o luniau o’r ardal, gan gynnwys gwrthrychau bach fel y Bwda toddedig yma.
[Trwy Boing]
Nat Watch, ffycwits
Ga i ymuno â’i Griddlerwydd gan alw â’r ynfytyn di-glem sy’n gyfrifol am Nat Watch i agor ei flog i sylwadau, i adael i bobl sy wedi darllen llyfrau hanes (hyd yn oed y rhai o Loegr) a fyddai’n gallu bwrstio ei falŵn anhanesyddol?
Er enghraifft:
That Saunders Lewis sympathised with fascism is bad enough. That Plaid Cymru to this day celebrates his criminal activities against our armed forces at a time [h.y. 1936] when the rest of the world was focussed on defeating the Nazis, is shameful.
Ydy’r enw Neville Chamberlain yn golygu unrhywbeth i ti, y ffycwit?
Trans: you’re a fucking idiot. Open your comments, if you dare.
Gol: Dw i bron yn ei faddau am y job Photoshop ‘ma:
Un o ffeiliadau cenedlaetholwyr dyn ni gyd yn fodlon cyfaddau iddo yw nad ydyn ni wedi Ffotosiopa’n heiconau hanner cymaint ag y maen nhw’n haeddu. Dewch ymlaen, bois.
Trans: Funny picture, but you’re still an idiot.
Culloden
Gwyliais i Culloden y prynhawn ‘ma, ffilm glasur Peter Watkins sy’n rhoi hanes fesul munud o’r frwydr diwetha i gael ei hymladd ar dir Prydain.
Chwedl Ein Llyw Olaf
Arwydd ar bwys carreg goffa Llywelyn, sy ddim yn ffigwr chwedlonol, am wn i.
Next Page »