Cyfieithu ar y Pryd

Neges gan Rhian Owens, Swyddog Maes Bwrdd yr Iaith yn Aberteifi a ddaeth y bore ’ma.

Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg wrthi ar hyn o bryd yn gwneud gwaith ymchwil ar effaith Cyfieithu ar y pryd a pha mor effeithiol y mae’r wasanaeth honno.

Rydym yn awyddus felly i ddod o hyd i grŵp o bobl a fydd yn fodlon dweud eu barn am eu profiadau hwy wrth fod mewn cyfarfodydd sy’n defnyddio cyfieithwyr ar y pryd.

O ganlyniad, rwyf wedi eich dewis chi fel bobl rwy’n tybio sydd wedi cael profiadau da a gwael efallai yn y maes hwn ac yn awyddus iawn pe byddech yn fodlon ein cynorthwyo gyda’r gwaith ymchwil.

Bydd ebost yn cael eu danfon allan yr wythnos nesaf yn nodi mwy o fanylion ynglŷn a ffurf yr ymchwil ac ati.

Gan ddiolch i chi o flaen llaw am eich cydweithrediad.

Unrhywun sydd â diddordeb cymryd rhan yn y gwaith ymchwil, cysylltu â fi a wna i basio eich manylion ymlaen at Rhian.

Dw i dal yn cofio bod mewn cyfarfod yng Nghaerdydd lle oedd dyn o Wlad y Basg yn siarad i gynulleidfa o (ar y cyfan) siaradwyr Cymraeg. Yn Saesneg oedd e’n siarad, gan fod dim ond cyfieithydd Cymraeg-Saesneg oedd yna, a dim ond Basgeg, Sbaeneg a Saesneg oedd y Basgwr yn siardwr. Pan daeth amser am gwestiynau, cododd rhuywun i ofyn rhywbeth, un o Genedlaetholwyr mwya amlwg Cymru, a dechreuodd e gofyn ei gwestiwn yn Saesneg. Torrodd y Basgwr ar ei draws, i’w atgoffa fe bod darpariaeth cyfieithu ar gael, a dylai’r Cymro ofyn ei gwestiwn yn ei iaith ei hun.

Dw i ddim yn cofio ei eiriau yn union, ond oedd e’n rhywbeth fel:

The translator will get paid, even if I’m the only one wearing headphones. You’ve spent 30 years winning the right to have a translator in public meetings. Don’t blow it now.

Rhith-Gaerdydd

Dw i heb chwarae Sim City ers y fersiwn diwetha ond un, ond mae gweld y delweddau o’r brosiect Ail-greu Caerdydd yn wneud i fi feddwl bod hi’n amser prynu copi o SC4. Neis iawn i weld pethau fel arwyddion dwyieithog ac ati.

A fydd y Rhith-Gaerdydd yn fwy Cymraeg na’r Caerdydd go iawn, dybed?

(Newydd sylwi: dyw e ddim ar gael i’r Mac. Bŵŵŵŵ!)

[maes-e]

Carcharu Gwenno

Mae Gwenno Teifi yn y carchar heddi, am ei rhan hi yn y protetiadau yn erbyn Radio Carmarthenshire. Delfrydwyd i 5 niwrnod yng Ngharchar ei Mawrhydi, Caerloyw. Mae hi’n 19 oed.

Mae Radio Carmarthenshire yn galw ei hunan “your radio station”, ac mae’n darlledu ar draws Carmarthenshire, o Ammanford i Newcastle Emlyn, o Llandovery i Whitland.

Dw i newydd diwnio i mewn i Radio Carmarthenshire ac yn ddigon lwcus i glywed doethineb y Sugarbabes:

People are all the same
And we only get judged by what we do

Wir yr.

Edrych ymlaen at glywed bwletin newyddion “your station”.

Amseroedd diddorol

Dw i’n dechrau rhannu teimlad Hedd Gwynfor a sawl cenedlaetholwr arall bod rhywbeth od wedi digwydd i’r Ceidwadwyr yng Nghymru: maen nhw’n dechrau edrych yn radicalaidd ar gwestiwn yr Iaith. O leia, wrth eu cymharu â’r Blaid Lafur “Gymreig”, sy’n mynd yn fwy ffiaidd tuag at yr iaith a’r sawl sy’n dewis ei defnyddio gyda phob datganiad.

Mewn datganiad o’r wythnos diwetha, eto gan y Toriaid, dwedwyd:

Welsh Conservatives have demanded that Culture Minister Alun Pugh distances himself from “inflammatory” comments made by a government spokesperson about the Welsh language.

The comments came in an article on proposals from the Welsh Language Board for an independent regulator to monitor the rights of Welsh language speakers in the public sector.

In the article the government spokesperson refers to the “death throes” of the Welsh Language Board, and adds: “We are talking about a situation where English speakers have rights too. Turkeys don’t vote for Christmas but no-one voted for the language board either.”

Iawn, dw i’n gwybod bod hyn yn beth hurt i’w ddweud, ac mae llafarydd siwr o fod wedi difaru, ond mae’n dangos pa mor bell yw Plaid Lafur o’r pwynt o wneud Cymraeg a Saesneg yn ieithoedd swyddogol – maen nhw’n dal i weld hyn fel cyfaddawd i siaradwyr Cymraeg yn lle y cam cynta tuag at ddatwneud effeithiau canrifoedd o anghyfiawnder yng Nghymru. Bydd yn ddiddorol gweld sut bydd Llafur yn ymateb i’r her newydd o ddefnyddio’r iaith fel ffordd o ymosod ar y Toriaid a Phlaid Cymru.

Difyr iawn.

Bwrdd yr Iaith yn deffro

Bwrdd Yr Iaith Gymraeg Yn Cyhoeddi Papur Safbwynt Ar Sefyllfa Ddeddfwriaethol Y Gymraeg. Dw i dal heb orffen darllen hyn, ond mae’n ymddangos yn fwy radicalaidd na dim byd dw i wedi gweld o’r Bwrdd o’r blaen. Mae hyd yn oed Cymdeithas yr Iaith yn ei groesawi. Dim ond person sinigaidd iawn byddai’n dweud bod hyn yn dod bach yn hwyr yn hanes y Bwrdd, nawr eu bod nhw’n wynebu cael eu llyncu gan y Llywodraeth, a dw i ddim yn teimlo yn sinigaidd heddi. Mae’r haul yn gwenu, mae’r adar yn canu, ac mae Bwrdd yr Iaith yn tynnu ei fys ar fater Deddf Iaith Newydd: gwanwyn cynnar eleni?

BBC Cymru: Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn galw am newid deddfwriaeth yn ymwneud â’r iaith.
BBC Wales: The Welsh Language Board is calling for a revamp of language laws.
Mordicai: Datblygiadau Deddf Iaith.
Trafodaeth ar maes-e.

‘Glencoe’ Cymru

Mae hyn yn hen newyddion i’r rhan fwya ohonoch chi dw i’n siwr, ond mae cynnwys y Llyfrau Gleision 1847 ar lein bellach gyda’r Llyfrgell Genedlaethol, ac mae hyn wedi tynnu sylw’r Independent:

Their report to Parliament noted that the “filthy” natives inhabited towns and villages knee-high in stinking dung heaps. Married and non-married couples alike slept crammed into one-room hovels alongside their pigs and poultry. “Petty thefts, lying, cozening, every species of chicanery, drunkenness and idleness prevailed,” they opined.

Encore : Cerddoriaeth yng Nghymru

Diolch i Dafydd am y ddolen i arddangosfa arlein diweddaraf y Llyf Gen, sef Encore : Cerddoriaeth yng Nghymru. Mae’n llawn o luniau gwych fel hyn o’r Blew. Yn anffodus, fel mae Dafydd yn sôn, mae llawer o gamgymeriadau yn y teitlau, ac yn enwedig, yn nyddiadau, y lluniau, ond dw i’n siwr y caiff y rheiny ei sorto ma’s toc.

Gwych hefyd yw gweld enghreifftiau o effemera Cymdeithas yr Iaith yn dechrau ymddangos ar lein, ar ôl i Gymdeithas roi ei chasgliad i’r Llyfrgell.

cymraeg: your search was empty

(Bosibl mod i wedi blogio am hyn o’r blaen, ond mae e wedi fy ngwylltio eto, felly dw i’n mynd i ranto amdano eto. Diolch am fod yn amyneddgar.)

Sôn am Blaid Lafur wrth-Gymraeg, newydd sylwi eu bod nhw wedi peidio esgus, bellach, bod eu gwefan yn ddwyieithog. Chwiliwch am y gair “cymraeg” yn ofer, ond os dych chi’n ddigon clyfar i’w dreiglo, mi ffeindiwch chi un cofnod dwyieithog ar y safle. A theitl y cofnod hwnnw?

“Adeiladu dyfodol llewyrchus i’r iaith.”

Ai shit iw not.

“Gweledigaeth Llafur i’r iaith Gymraeg yw un o iaith sydd yn agored i bawb, yn berchen i bawb, nid yn un o iaith sydd yn perthyn i’r elit.”

Gweledigaeth twll fy nhin, Leighton, mae hyn yn sinigiaeth bur, sy’n ailadrodd ystradebau tra llwyddo atgoffa pobl o “gynllun cudd” Plaid Cymru i greu apartheid ieithyddol yng Nghymru. Yr unig bobl sy’n creu argraff bod yr iaith Gymraeg yn “berthyn i’w elit” yw dy Blaid di dy hunan. Dadl “when did you stop beating your wife?” yw hon.

Wrth gwrs mae “elit” yng Nghymru, a dw i’n siwr bod llawer ohonyn nhw yn siarad Cymraeg (mae rhai ohonyn nhw wedi dysgu, fel oedolion, fel tithau, Leighton) ond mae pob copa walltog ohonyn nhw yn siarad Saesneg, felly pam dydy gwefan uniaith Saesneg y Blaid Lafur ddim yn sôn am yr iaith honno fel un sy’n “perthyn i’r elit”?

Leanne Wood, Lorraine Barrett a Martin Luther King

Dw i’n Leanne Wood.

‘I fully support calls by Cymdeithas yr Iaith – and others – for a new Welsh Language Act that will help ensure the language’s future.

‘There is a long history of bringing about change through non-violent direct action, from suffragettes to the civil rights movement.’

Mae dadl Lorraine Barrett yn colli’r pwynt gan, www, can mil milltir.

‘It is astonishing that Plaid Cymru regards the struggle of black Americans as equal to the vandalism of public property in Cardiff.’

Felly, mae’n iawn ymgyrchu yn erbyn anghyfiawnder, ond dim ond os wyt ti’n groenddu, ac yn byw yn America, yn y 1960au. Os wyt ti’n ymgyrchu yn erbyn anghyfiawnder yng Nghymru, yn yr unfed ganrif ar hugain, wyt ti’n dim byd ond troseddwr.

Mewn geiriau eraill, mae agwedd y Blaid Lafur tuag at ymgyrchwyr hawliau sifil Cymry Cymraeg yn gwmws yr un peth ag oedd agwedd gwleidyddion Taleithiau’r De yn ystod ymgyrchoedd Hawliau Sifil tuag at y rhai wnaeth ymgyrchu dros hawliau sifil pobl groenddu America. Maen nhw’n hyd yn oed yn defnyddio’r papurau newydd yn yr un ffordd.

Whites tried to end the boycott in every way possible. One often-used method was to try to divide the black community. [..]

On Sunday morning Montgomery newspapers were going to print the news that the boycott was over and the city’s blacks were going to believe it. [..]

Next, whites turned to the law. On February 21, 89 blacks were indicted under an old law prohibiting boycotts. [Martin Luther] King was the first defendant to be tried. As press from around the nation looked on, King was ordered to pay $500 plus $500 in court costs or spend 386 days in the state penitentiary.

Oes, mae ’na wahaniaethau rhwng y ddwy fudiad. Ond yn y bôn, mae mudiadau hawliau sifil sy’n gweithredu gan dorri’r cyfraith wedi wynebu’r un fath o ymateb gan yr awdurdodau, yn America yn y 1960au ac yng Nghymru yn y 2000au. “Anwybyddu nhw, bychanu nhw, paentio nhw yn droseddwyr, ond unwaith ei fod yn amlwg does dim byd yn mynd i stopio nhw, rhoi iddyn nhw peth o’r hawliau sifil maent yn gofyn amdanynt.”

Ond ar y llaw arall…

Yn ôl Hywel Williams AS, mae Cymry Cymraeg di-waith yn gorfod aros yn hirach am eu taliadau na chwilwyr gwaith Saesneg eu hiaith.

But when a Welsh-speaking jobseeker calls to apply for benefits, the operators are forced to use an English script and translate the questions into Welsh while they talk.

They record the information in Welsh and later translate the replies into English for Job Centre Plus records.

The English transcript of the interview is then sent to the Welsh language unit of the Department of Work and Pensions (DWP) to be translated back into Welsh.

Trafod “Popeth yn Gymraeg”

Mae lot o drafodaeth yn mynd yn ei flaen am y rhaglen hon, yn y ddwy iaith, felly dyma fi drial dod â bob cofnod blog at ei gilydd mewn un lle.

There’s lots of discussion about this programme, in both languages, so I thought I’d try to keep a list of the various places here.

Bydd trafodaeth byw ar âl y rhaglen heno am 9.30 fan hyn.

There’ll be a live webchat after tonight’s programme here.

Diffod y radar

Bydd cyfres newydd S4C, Popeth yn Gymraeg, yn dechrau y fory, fel dych chi wedi clywed, mae’n siŵr gen i. Yn fras, y syniad yw y bydd Ifor ap Glyn yn teithio o gwmpas Cymru ac yn siarad dim ond Cymraeg, hyd yn oed pan clywith e’r anhepgor “sorry mate, don’t speak Welsh”. Ar flog y rhaglen mae Ifor yn disgrifio hyn fel “diffod y ‘radar’”, y radar arbennig hwnna sy’n dweud wrthon ni bod y person o’n blaen ni’n medru’r Gymraeg. Gan gymryd bod pawb yng Nghymru’n medru’r iaith i ryw raddau, ac eu bod nhw i gyd yn fodlon cwrdd â’r Cymro uniaith hanner ffordd, bydd y rhaglen yn arbrawf diddorol iawn ynglŷn â sut mae Cymry di-Gymraeg yn ymateb i Gymro di-Saesneg.

Mae’n syniad gwych, ac yn ôl y sôn, wedi’i wneud mewn ffordd adeiladol, llawn hiwmor. Dyw’r bwriad ddim i ddieithrio’r di-Gymraeg, ond i ddi-ddi-eithrio [sic] y rhai sydd yn medru’r iaith, ond sy wastad yn barod i droi i Saesneg er mwyn beidio codi stwr.

Y gwir yw, ’sai bob un ohonon ni yn wneud hyn fel rheol, fyddai dim rhaid i’r Blaid Lafur malu awyr am “Gymru ddwyieithog” bellach achos byddai honna yn bodoli, dros nos. Dim angen protestiadau, dim angen carcharu neb. Y peth symlaf yn y byd, ond y peth lleia tebyg i ddigwydd.

[This rest of this post will appear on the blog Rhys is setting up, for blogwyr Cymraeg who want to post English versions of some posts, but don't want to run bilingual blogs. Does that make sense? It'll make more once Rhys gets his shit together. Dere mlân Rhys. ;-) ]

Ifor ap Glyn is a Welsh language poet, who was born and brought up in London. As such, he’s more sensitive than most to the need to use one’s Welsh whenever possible. He’s the perfect choice of presenter, therefore, for a new S4C series Popeth yn Gymraeg (Everything in Welsh) which starts on Monday 28th November, and will appear every night at 9.00 for a week.

The premise of the show is simple: Ifor will travel around Wales, speaking Welsh.

Just Welsh.

When he meets someone who says “sorry mate, don’t speak Welsh” he will smile politely and continue… yn Gymraeg. According to Ifor’s blog the reactions he got were overwhelmingly positive, although these may have been mitigated somewhat by the presence of a camera crew. In this post, Ifor talks about turning off the “radar” that tells Welsh speakers whether or not it’s “safe” to siarad Cymraeg with any new person one comes across. The tendancy is to speak English with any new person, unless something tells us that that person can speak Welsh – but this “something” tells us more about our own prejudices than about the other person’s linguistic ability. As the soon to be sadly missed Welsh Language Board keeps reminding us, the only way to know if a stranger speaks Welsh is to start every conversation yn Gymraeg and see what happens. But what Ifor is doing takes the thing to a whole new, and potentially revolutionary (I don’t think that’s too strong a word) level:

There’s a difference between starting a conversation [in Welsh], and insisting on continuing a conversation in Welsh. We’re nervous as bilingual Welsh speakers… but if we were to insist on speaking Welsh, other people in our communities would have to learn. [..]

Do we still have the strength? Through protesting for the externals – official status, roadsigns, forms and so on – have we lost something of the devilishness, the strength of will, which allows people to insist on speaking Welsh?

I don’t suppose for a moment that Ifor is saying that the protesting has not been of fundamental importance, but I agree that the really revolutionary act, — and the only one necessary if only enough people would do it — is speaking Welsh, and only Welsh, at all times.

The irony of me having written more about this in English than I did in the original post isn’t lost on me, but as I said over on maes-e, it’s non-Welsh speakers who really need to see this programme, not Cymry Cymraeg. If you’ve never found yourself in the position of having to use a foreign language in your own country to make yourself understood, you’re less likely to understand how alienating that experience is, or how often Cymry Cymraeg forced to go through it.

They can all speak English anyway…

Sawl gwaith ydyn ni wedi clywed hyn? Gwraidd y ddadl (er nad yw’n cael ei fframio fel hyn yn aml) yw:

Does dim angen rhoi’r hawl sylfaenol i fyw eu bywyd yn eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain i siaradwyr Cymraeg, gan eu bod nhw i gyd yn gallu siarad Saesneg erbyn hyn.

Yr “erbyn hyn” sy’n bwysig.

Mae’n dadl ni, y ddadl nas clywir yn y wasg Saesneg, yn mynd rhywbeth fel:

Mae pob siaradwr Cymraeg yn gallu siarad Saesneg (i ryw raddau) achos nad oes ganddo/ganddi’r hawl sylfaenol i fyw eu bywyd yn eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain.

Mae llywodraeth Prydain wedi datgan yr wythnos yma, mwy neu lai, y bydd mewnfudwyr sy’n gwrthod dysgu Saesneg (neu’r “British language” mewn un fersiwn dorgalonus o eironig) yn cael eu trin fel dinasyddion ail-radd. A fydd rhaid i Gymry Cymraeg sefyll prawf o’u “Prydeindod” fel wnaethon nhw ym 1847?

Os felly: i ble cawn ni ein halltudio?

Drws agored Alun Pugh

Clasur o ddifyniad gan y Puwster yn y Daily Post ddoe:

Conservative AM William Graham asked the minister to urge the Welsh Rugby Union to increase its use of the language on its website. But Mr Pugh said: “I think we are pushing at an open door there.”

Os Ewch chi i wefan y WRU, mi gewch chi eich croesawu gan dudalen uniaith Saesneg, wedyn eich ailgyfeirio at dudalen arall uniaith Saesneg. Am wn i, does dim yr un gair o Gymraeg ar y wefan. Sut mae hyn yn “ddrws agored”?

Ydy Alun Pugh wedi’i gam-ddifynnu yma, neu ydy e wir yn meddwl bod hyn yn gam ymlaen at y Gymru Ddwyieithog mae e’n ei gweld mor glir ar y gorwel?

Ypdêt! Mae’r geiriau “Undeb Rygbi Cymru” wedi’u cynnwys mewn un o’r GIFiaid wedi’u hanimeiddio! Da iawn, WRU, chwarae teg!


Ypdêt arall! Fi sy’n anghywir a chreulon, mae arna i ofn. Newydd ffeindio hyn yn archifau’r wefan:

Heddiw, cyhoeddodd Undeb Rygbi Cymru gynlluniau i ddatblygu Polisi Iaith Gymraeg er mwyn cynnwys defnydd helaethach o’r Gymraeg yn ei fusnes.

Mae’r Undeb yn chwilio am ffyrdd i ymgorffori defnydd o’r iaith Gymraeg yn ei waith, a hynny yn enwedig drwy lunio fersiwn Gymraeg o’r wefan www.wru.co.uk.

Mae hynny yn ddyddiedig 25 Mai – felly mae’r drws ar agor ers sbel nawr. Unrhywun yn gwybod pryd bydd y fersiwn Gymraeg yn barod?

Mae awgrymiad y peiriant ymchwilio ar y safle yn ddiddorol:

Cymraeg = 1 canlyniad
Commercial = 67 canlyniad

;-)