(IMDb)
Tra fyny'n Aber dros y penwythnos gefais i gyfle i weld ffilm mewn festri capel, nid y math o lle y bydda i'n mynychu'n aml iawn rhaid cyfadde, ond tro ma roedd dangosiad yno wedi'i threfnu gan Ymgyrch Gefnogi Nicaragua Cymru a boi clen iawn o'r enw Ben, felly doedd dim i'w wneud ond camu dros y trothwy. Ffilm ddogfen oedd hi am ddau newyddiadurwr o'r UDA yn dychwelyd i Nicaragua wedi iddynt fod yno yn adrodd ar chwyldro'r Sandinistiaid yn yr wythdegau cynnar a'u rhyfel canlynol gyda'r Contras, y fyddin a ariannwyd bron yn gyfangwbl gan yr UDA.
Rhaid cyfaddef nad oeddwn i'n ymwybodol iawn o beth oedd wedi mynd mlaen yn Nicaragua, heblaw ei bod wedi cael ei dinistrio gan ryfel mewnol, a bod llawer o hyn wedi bod yn bosib drwy arian a hyfforddiant angeuol yr Unol Daleithiau yn eu ymgais i ymladd rhyfeloedd drwy hyd braich - yn rhy ofnus i fynd mewn wedi eu hunllef PR ynh Fietnam - ond yn ceisio, a llwyddo, i reoli canolbarth America drwy ariannu lladd a gweithredu polisi divide and rule sylfaenol.
Mae'r ffilm ei hun yn dilyn dau newyddiadurwr: ffotograffydd Newsweek - Bill Gentile, ei bartner a newyddiadurwr Randolph "Ry" Ryan (fu ffarw cyn i;r ffilm hon gael ei rhyddhau). Creodd y tim hyn ffilm ddogfen ar Nicaragua a'r rhyfel yn erbyn y Contras yn 1988 o'r enw "The World Is Watching" ac mae'r ffilm yn ymgais i ddarganfod yr un bobl a ffilmwyd bryd hynny a gweld sut mae pethau wedi newuid iddyn nhw.
Mae rhai o'r themau braidd yn amlwg, fod newyddiaduraeth ryngwladol yn fickle ac yn symud o un stori fawr i'r llall gan adael y straeon bach, personol ar ol pan adawant. Mae hyn wedi digwydd ers cyn cof, mae'r awch am newyddion newydd yn gryf ac mae'r golygyddion yn symud am reswm; ond mae hyn yn codi pwynt dilys - oes rhywun o gwbl erbyn hyn yn dilyn straeon left-field, personol? Beth yw sefyllfa newyddiaduraeth ymchwiliol yn y byd heddiw? Oes ffasiwn beth rhagor? Wel, oes, ond mae fwyfwy ar gyfer y sinema neu mewn ffilmiau dogfen hyd ffilm nodwedd fel hyn ar gyfer sianelau arbennigol yn hytrach nac ar y prif newyddion.
Roedd y ffilm ychydig yn gung-ho yn ei driniaeth o'r helfa am y bobl hyn, yn arbennig gan Bill Gentile, oedd yn dod drosodd chydig yn or-chwilfrydol gyda phob emosiwn wedi ei chwyddo ddengwaith, ble roedd angen chydig mwy o tact a difrifoldeb. Ond, be gefais i fwya allan o'r ffilm oedd hanes y sefyllfa, o ddechrau y chwyldro i'w diwedd a phresennol Nicaragua, yn wlad wedi ei rheoli'n llwyr gan arian Americanaidd. Roedd hi'n agoriad llygad ac yn codi awydd ymchwilio'n ddyfnach i'w hanes a hanes y gwledydd eraill truenus angof hynny yng nghanolbarth America: El Salvador a Honduras. Roedd yno hefyd glip fideo o newyddiadurwr yn cael ei lofruddio gan filwyr llywodraeth dotalitaridd dynasty y Somozas, oedd yn dangos creulondeb di-synnwyr y regime honno. Mae'n biti nad oes na ddim cweit digon o ddadansoddiad o'r llywodraeth dan Ortega a pham fod cymaint wedi ymuno a'r Contras i ymladd yn erbyn eu cyd-ddyn sy'n gadael y ffilm yn un-ochrog braidd gan ei fod yn awgrymu nad oes casineb mawr o gwbl rhwng y ddwy ochr oedd gynt yn elynion mor chwyrn.
Felly ffilm ddogfen ddiffygiol mewn llawer man ond sy'n taflu goleuni ar hanes diweddar na ddylai gael ei anghofio a llwyddiant gwlad fach i ddal yr UDA nol er ei ffaeleddau mewnol ei hun.
Dolenni:
Gwefan swyddogol y ffilm yn cynnwys adroddiad cynhyrchu trylwyr
Postiwyd gan Rhodri ap Dyfrig ar Tachwedd 2, 2004 10:07 yh