Archifau Categori: Iaith

Pontgarreg a’r Welsh Not


Perl bach o golofn “Atgofion Bore Oes” gan B. Watkins, o’r Teifi-Seid yn 1932. Sôn am ei ddyddiau ysgol ym Mhontgarreg mae e, a’r defnydd cyson o’r Welsh Not gan y sgwlyn:

Cof gennyf un tro mewn cysylltiad a’r uchod am un hogyn mwy cyfrwys na’r gweddill ohonom, yn arbed y gosp trwy ddichell. Gofynnwyd i’w gyhuddwr beth oedd y geiriau ddefnyddiodd, ac atebodd yntau, “Saf fanna.”

“Please, sir,” meddai y llall, “Savannah is a seaport town in America.” Bu raid i’r ysgolfeistr chwerthin, a chafodd yr hogyn lonydd am y tro.

Llawer mwy yng nghasliad toriadau gwasg Ceredigion, er bod rhaid i chi ddefynddio’r fersiwn Saesneg i ddod o hyd i’r rhan fwya o’r cynnwys.

Diolch yn fawr i’r Cneifiwr, am f’atgoffa am yr adnodd gwych yma.

Briws Ar Lein

Fel mae pawb yn gwybod erbyn hyn dw i’n siwr, mae Geiriadur yr Academi bellach ar gael arlein, yn rhad ac am ddim, ac wedi bod ers sawl diwrnod erbyn hyn.

Doeddwn i ddim yn sylweddoli tan heddi faint mae hyn yn mynd i effeithio arna i. Cliw bach: edrych ar ddyddiad y blogiad cyn yr un ’ma.

Mae’n wych o beth gael defnyddio adnodd mor gynhwysfawr, sy’n hawdd i’w ddefynddio, ag sydd, bron â bod, yn wneud popeth fyddet ti moyn iddo fe wneud. Ond tan y bore ’ma, pan ddechreuais i ei ddefynddio yn fwy trylwyr, i gyd oeddwn i wedi trydar amdanynt oedd y manion bethau oeddwn i’n eu gweld sy’n ymharu â phrofiad y defnyddwyr. Felly, gadewch i fi fod yn glir am hyn: mae’r manion bethau yma yn fanion; rydw i wrth fy modd gyda’r geiriadur, ac yn gwerthfawrogi gwaith pawb sy wedi bod ati i ddod â’r Briws i’r byd arlein.

Un o’r pethau wnes i gonan amdano oedd y ffaith bod dim URL deca i’r geiriadur. Es i mor bell â chofrestru briwsarlein.com, ar ôl i mi ffeindio am y trydedd tro mod i angen y peth a ddim wedi wneud nod tudalen ohono. Nawr dw i’n gweld bod Bangor wedi cofrestru GeiriadurYrAcademi.com, er bod e ddim yn gweithio hyd yn hyn.

Dw i ar ddeall bod cynllun ar y gweill i adael i bobl wneud adroddiadau pan byddan nhw’n dod ar draws bylchau yn y rhestr geiriau, sef siwr o fod y peth mwya pwysig o’r datblygiadau byddai ar fy wishlist i, ond dyma rhai o’r pethau sy wedi fy nharo:

Telerau ac amodau

Rhaid derbyn y telerau ac amodau canlynol er mwyn defnyddio’r wefan hon.

Chwarae teg, ond oes rhaid i mi wneud hynny hanner dwsin o weithiau bob dydd? Ydy rhywun wedi anghofio gosod briwsionyn ar y Briws?

Dim fersiwn symudol

Mae’n gweithio ar y ffôn poced, ond heb fersiwn symudol pwrpasol, mae’n lletchwith. Eto, debyg iawn bod hyn ar y rhestr o bethau i’w wneud.

Dim modd wneud dolen i gofnod

Mae geiriadur y BBC yn gadael i’r defynddiwr greu linc i gofnod penodol, pam nad yw’r Briws?

Dim modd integreiddio gyda rhwydweithiau cymdeithasol

Dim dolenni “rhannu hwn”, dim botymau Twitter na dim byd tebyg. Pe tasai modd cael URL am gofnodion unigol, fyddai hyn ddim yn broblem (i bobl gyda digon o glem), ond byddai’n syniad wneud pethau yn haws i’r defnyddwyr rhannu cofnodion ar eiriau gwych. Fy hoff air newydd hyd yn hyn yw “coegaddurniadau” ond does dim modd i fi ddangos i chi beth yw hwnna yn Saesneg*.

Gormod o destun ar y sgrîn

Falle mod i’n dywysoges, a dyma un o fy mhys, ond pan dw i’n defnyddio offeryn i wneud job, dw i ddim eisiau lot o, hei, coegaddurniadau o’i gwmpas. Gweler y sgrinluniau uchod. Dw i’n derbyn na fydd modd cyhoeddi’r gwefan heb y logos a’r cydnabyddiaeth arferol, ond oes wir angen cael hanes y Geiriadur ar y tudalen chwilio?

Diolch i fy sgils gwallgo gyda ategyn Chrome, dw i wedi llwyddo troi hyn:

Gwefan Geiriadur Yr Academi

i hyn:

ac mae popeth yn iawn yn fy myd.

Wedi dweud hynny, mae’r tudalen yna yn cynnwys:

Mae’r gwaith o fireinio’r fersiwn ar-lein yn parhau, ac mae croeso i ddefnyddwyr yrru neges at post@byig-wlb.org.uk ynghylch y fersiwn hwn. Yr oedd y geiriadur print gwreiddiol yn eiriadur Saesneg i Gymraeg. Mae modd chwilio’r fersiwn ar-lein gyda rhyngwyneb Saesneg neu ryngwyneb Cymraeg.

Felly, fel dwedais i ar y top, dw i ddim yma i feirniadu’r Briws, dim ond i ganmol y gwaith sy wedi ei wneud eisioes, ac i ddynodi rhai o’r newidiadau byddwn i’n eu wneud, pe bawn i’n frenin, ym lle dim ond yn dywysoges. Fel y mae, a chyda’r mân newidiadau dw i wedi wneud trwy fy mhorwr, mae e wedi newid y ffordd dw i’n sgwennu ar y cyfrifiadur.

Llongyfarchiadau i bawb ar y brosiect.

* “frippery” – gair gwych yn y ddwy iaith!

Iaith y Mynci?

Newydd sylweddoli bod un o’r lluniau dw i’n defnyddio ym mhenawd y blog bellach* yn edrych fel sylw ar y busnes “iaith y mynci”. Dyw e ddim. Damain a hap, fel y rhan fwya o’r stwff sy’n digwydd rownd fan hyn.

Oni bai… bod newyddiaduron y Daily Mail wedi bod yn ymweld â Morfablog, ac arna i mae’r bai am bopeth. Os felly, mae’n flin iawn ’da fi.

Ar y cwestiwn o sut i ymateb i’r adolygiad erchyll o’r llyfr Bred of Heaven, dw i’n tueddu cytuno â Carl, er i mi ddeall, a chydymdeimlo â phwynt Seimon Brooks hefyd:

@ Ddim yn anghytuno. Ond rhaid gweinyddu'r gyfraith mewn modd hafal. Ni ellir gneud eithriad yn achos hiliaeth wrth-Gymreig yn unig.
@SeimonBrooks
Simon Brooks

Yn yr achos penodol hwn, dw i’n credu taw’r peth cyntaf dylen ni wneud yw prynu y llyfr. Dw i wedi dechrau arno heddi; mae’n dda iawn, ac mae’n delio â rhagfarn y wasg Seisnig yn erbyn Cymru a’i phobl yn y pennod cyntaf oll.

* [Gol. 26/08/11] wedi dileu’r lluniau yn y pennawd.

Canu Casineb

[Eto, cofnod sy wedi'i gopio o'r blog iaith methedig.]

Mae Lameen Souag wedi olrhain hanes y gair Cabileg šnu, sy wedi newid ei ystyr o “gasineb” i “ganu” mewn dau gam hawdd:

In Classical Arabic, there is a fairly rare verb šani’a شنئ, meaning “to hate” [..] This has barely survived in spoken Arabic, but (according to de Prémare) the causative šənnā is still used in Tangier (Morocco), meaning “to taunt someone by showing him something he wants that you won’t give him.”

Sy’n swnio braidd yn Fonty Python-aidd i fi, ond mae’e Lameen yn nabod ei stwff, dw i’n siwr.

Anodd oedd peidio allosod o fan’na a gweld cysylltiad â’r traddodiad Celtaidd/Cymreig o ganu dychan, a dyna’r sylw cyntaf i’r blogiad yn wneud yn union hynny, ond yng nghydestun Iwerddon:

Early Irish law shows that poets’ use of satire had to be regulated so that it would not drive honest men to despair and suicide, but satire was itself a kind of legal punishment, especially applied to the rich who were above most other kinds.

Dim llawer o Ayapaneco rhyngddynt

[Wedi copio'r cofnod isod o flog "ieithyddol" dechreuais arno ac wedyn anghofio amdano. Eisiau dileu'r blog, ond oedd y cofnod hyn yn werth ei gadw.]


Bu stori yn y Guardian wythnos diwetha ym mis Ebrill am ddau siaradwr olaf iaith Ayapaneco, yn rhanbarth Tabasco, Mecsico, sy ddim yn siarad â’i gilydd:

There are just two people left who can speak it fluently – but they refuse to talk to each other. Manuel Segovia, 75, and Isidro Velazquez, 69, live 500 metres apart in the village of Ayapa in the tropical lowlands of the southern state of Tabasco. It is not clear whether there is a long-buried argument behind their mutual avoidance, but people who know them say they have never really enjoyed each other’s company.

Mae swnio mor annhebyg, ond yw e? Ond y peth wnaeth fy nharo fi yw nid dyma’r tro cyntaf i mi glywed stori fel hyn. Yn ei lyfr The Practice of the Wild, mae Gary Snyder yn sôn am fynd gyda chyfaill i weld Louie, un o siaradwyr olaf iaith y Nisenan yng nghanolbarth Califfornia:

Finally my friend broke his good news: “Louie, I have found another person who speaks Nisenan,” There were perhaps no more than three people alive speaking Nisenan at that time, and Louie was one of them. “Who?” Louie asked. He told her name. “She lives back of Oroville. I can bring her here, and you two can speak.” “I know her from way back,” Louie said. “She wouldn’t want to come over here. I don’t think I should see her. Besides, her family and mine never did along.”

That took my breath away. Here was a man who would not let the mere threat of cultural extinction stand in the way of his (and her) values. To well-meaning sympathetic white people this response is almost incomprehensible. In the world of his people, never over-populated, rich in acorn, deer salmon, and flicker feather, to cleave to such purity, to be perfectionists about matters of family or clan, were affordable luxuries. Louie and his fellow Nisenan had more important business with each other than conversations. I think he saw it as a matter of keeping their dignity, their pride, and their own ways&emdash;regardless of what straits they fallen upon&emdash;until the end.

Rhaid cyfadde mod i wedi bod un o’r bobl gwynion yna mwy nag unwaith, ond mae’r darn yna yn gwneud mwy o synnwyr i fi bob tro dw i’n ei ddarllen. Does dim sut peth â “marwolaeth iaith”: pobl sy’n marw, nid ieithoedd.

Paid siarad Cymraeg: bydd yn siaradwr Cymraeg

Diddorol darllen erthygl ar Language Log sy’n sôn am y gwahaniaeth rhwng defnyddio enwau a berfau mewn cwestiynau holiadur. Ceir ymatebion llawer mwy positif trwy defnyddio enwau: “Are you a voter?” yn hytrach na “Do you vote?”.

Tybed a fyddai’n werth wneud ymchwil ymysg pobl di-Gymraeg sy’n arbrofi â’r effaith newid “Would you like to learn Welsh?” i “Would you like to be a Welsh speaker?”

Lladd Iaith Cernyw – Pwy, Pam, a Phryd?

Shifft Ieithyddol yng Nghernyw, 1300-1750 (Wikipedia)

Shifft Ieithyddol yng Nghernyw, 1300-1750 (Wikipedia)

Where Cornish was Spoken and When: a Provisional Synthesis, gan Matthew Spriggs yn Cornish Studies, 2003. Erthygl academaidd ar hanes y Gernyweg o gyrhaeddiad yr Eingl-Sacsoniaid tan ei “marwolaeth” yn yr ail ganrif ar bymtheg. Difyr iawn, ac yn ddadleuol, dwedwn i.

We know from the laws of Ine of the late seventh century that British subjects of Anglo-Saxon kings were treated in a discriminatory manner compared with English ones. But by that time who were the British? The definition must surely have been essentially linguistic. Language shift in the case represented a shift in ethnicity. The British were not genocidally dispersed; by language shift they too became English.

Doedd yr un peth ddim wedi digwydd trwy’r adeg oedd y Rhufeiniaid ym Mhrydain; roedd y Brythoniaid wedi cadw eu hiaith, er iddynt fenthyg o’r Lladin. Dim ond dan y Sacsoniaid ddiflanodd y Frythoneg o’r tir a fyddai’n dod yn “Lloegr” yn y pen draw.

(Ymwadiad diangen: Nid Ydwyf yn Ieithydd Hanesyddol. Os ydych chi’n deall y stwff yn well na fi, neu yn gwybod lle alla i ddarllen rhagor er mwyn deall yn well, defnyddiwch y blwch sylwadau, da chi.)

Diolch i Robert Humphries (ar Facebook) am y linc i’r erthygl.

Tynnu lawr y ryc

[Golygwyd, 27 Mawrth 2011. Mae hyn yn rhagrith llwyr, ond dw i wedi golygu'r cofnod isod tamaid bach, er mwyn peidio defnyddio enw llawn y dyn, a chael gwared o'r linc uniongyrchol i'w flog. Gan fod y blogiad mewn cwestiwn wedi'i ddileu erbyn hyn (gweler y sylwadau isod), dw i ddim yn gweld pwynt hybu Googlerank y boi, a'i helpu gwerthu mwy o lyfrau. Cewch gyrraedd y blog, os oes diddordeb, trwy dilyn y linc i drydar gwreiddiol Guto, a ddaeth â'r peth at fy sylw yn y lle cyntaf. Mae enw cyntaf y dyn yn y cofnod yma o hyd, ac mae ei gyfenw yn yr URL o hyd, ond dw i ddim eisiau golygu hwnna.]


 

Er mor braf yw’r tywydd, dw i wedi treulio’r rhan fwya o’r dydd yma wrth y sgrîn, yn mynd trwy archifau Morfablog, ac yn eu twtio. Mae llawer iawn o gofnodion sy heb gategorïau, er enghraifft, o’r adeg wnes i fewnforio popeth o Moveable Type i WordPress.

Ces i fy nistracto, fel sawl un arall o drigolion y blogo- a Twitter-sffêr Cymraeg y prynhawn ’ma, gan drydar Guto Dafydd, ambytu sgwrs difyr rhwng Hefin (Jones?) a rhyw awdur Eingl-Gymreig. Dyma’r geiriau, a wnaeth sbarduno’r sgwrs:

Now I have great admiration for our Welsh literary heritage and creative output, but what I cannot stand is the Welsh language itself. It is pure and utter nonsense at the best of times.

That may sound shocking considering I’m a Welsh author, but cards on the table, this particular form of communication sounds like a turkey being strangled and should, like the Dodo, have been confined to the history books years ago.

Constantly having this gobbledygook rammed down my throat is too much. It’s made me miss my train on more than a few occasions I can tell you.

Do, yr oedd Julian, druan, wedi colli ei drên bwyddiwrnod, ond am unwaith nid ar Arriva oedd y bai, ond ar yr iaith Gymraeg ei hunan. Dyw e ddim yn glir (hyd yn hyn!) sut mae’r iaith wedi llwyddo atal y best selling author rhag gyrraedd y trên yng Nghaerdydd, ond mae’n debyg nid hwnna oedd y tro cyntaf iddo cael ei drysu gan y basdad peth.

Fel mae Julian yn dweud, mae dim ond 20% o bobl Cymru yn defnyddio’r iaith ddi-werth yma, ac mae’n amlwg i bawb bod y boblach yna jyst yn esgus ei siarad ta beth. Y peth gorau yw i bob un ohonyn nhw — rhyw 600,000 o bobl, os mae fy syms yn iawn — symud i Batagonia neu rywle a mynd â’u hiaith goblidigŵcaidd gyda nhw. Wedyn fyddai Julian yn gallu teithio mewn hedd, heb gael ei hymbygo gan cytseiniaid amhersain iaith y Celt.

It’s the least we can do, Julian. It’s your country, after all.

Bygythiad Tawelwch

Mi aethon ni i weld The Threat of Silence heno yn Theatr Mwldan. Mae’r sioe wedi’i datblygu ar y cyd gan y cyfarwyddwr Jill Greenhalgh (sy’n byw yn Llangrannog), yr awdur Margaret Cameron, y sielydd Nicola Thomas, yr artist fideo Zoe Christiansen, a’r “perfformwr”, Eddie Ladd. Mae rhaid cyfadde taw’r enw ola yna wnaeth fy nenu i’r perfformiad; byddwn i’n mynd i weld Eddie Ladd dawnsio’r llyfr ffôn, fel petai. Ond oedd y perfformiad cyfan yn wych, y gerddoriaeth, fideo, y geiriau a llais a symudiadau Eddie Ladd yn ymhlethu i wneud cyfanwaith cywrain a chyffrous.

Un peth wnaeth daro fi oedd bod teitl y darn yn uniaith Saesneg, ac er bod y testun sy’n ymddangos ar y sgrîn tu ôl i’r perfformwyr (o waith Margaret Cameron, o Awstralia) hefyd yn uniaith Saesneg, oedd Eddie Ladd yn adrodd, canu ac hyd yn oed ystumio y geiriau yn ddwyieithog, yn ei ffordd naturiol, hypnotig ei hunan. Pe tasai’r perfformiad wedi ei hysbysebu’n ddwyieithog, dw i’n siwr byddai Theatr Mwldan wedi gwerthu llawer mwy o docynnau. Er i mi weld sawl un dw i’n ei nabod o ardal Llangrannog, doedd dim llawer o Gymry Cymraeg yna o gwbl. Colled mawr.

Mae’r sioe yn teithio i Abertawe fory (10fed Medi), wedyn bydd yn Chapter, Caerdydd rhwng 23ain a’r 25ain o Fedi ac yn bennu yng Nghanolfan y Celfyddydau, Aberystwyth, 27ain a 28ain o Fedi.

Blogsbam cyntaf yn yr heniaith

Newydd weld sylw sbamllyd ar hen flogiad sy wedi llwyddo dod trwy fy hidlau sbam gan ei fod yn Gymraeg. Dw i ddim cweit yn siwr beth yw ystyr

Ydych chi wedi bod yn twyllo wyneb i lawr

ond mae’n ddigon diddorol i gael aros yna.

Dw i’n gweld o Google bod martinbrooksdesk@gmail.com yn gwneud yr un peth ar flogiau mewn sawl iaith gwahanol, ond dydyn nhw ddim wedi gadael dolen i unrhyw wefan gyda’r sylw, felly dw i ddim yn siwr beth yw’r pwynt. Dw i’n gywbod mod i wedi dweud bod Google Translate yn mynd i newid y byd, ond do’n i ddim yn disgwyl hyn.

Ydy rhywun arall wedi cael hyn eto?