Mae’r siop wrthi’n dathlu ei phen-blwydd ei hunan eleni, a phedwar deg o flynyddoedd o greu gemwaith Cymreig yng ngogledd Ceredigion. Fel rhan o’r dathliadau, mae Rhiannon wedi penderfynnu arddangos ei chasgliad personol o emwaith y Celtiaid, mewn Amgueddfa Geltaidd fach newydd. Mae ’na wledd o bethau hyfryd yn y casgliad, a dyna fi’n difaru’n barod mod i wedi dod ar wyliau heb gamera ond yr un sy ar y ffôn newy’, ac felly dyma’r unig lun sy gyda fi sy ddim yn hollol ddiwerth, sef pedwar anifail bychan:

Ymlaen at y parti, a rhyfeddu ar y gwaith adnewyddu sy’n mynd ymlaen yn y Talbot. Dw i’n ei gofio fel lle go dywyll, o’r tro diwetha bues i yn ei berfeddion; erbyn hyn mae’r golau yn llenwi’r lle trwy ffenestri to. Yn y brif stafell fwyta, mae gwaith y ffotograffydd Rolant Dafis, astudiaethau o fyd natur sy hefyd yn taflu golau mewn i’r stafell.

Parti da, ’fyd. Canwyd cerdd dant gan y teulu a chlasuron pop Cymraeg gan bawb eraill. Ymunais yn y “la la las” a’r Mawredd Mawrion, do. Lot o sbort.

Treulion ni’r nos mewn gwely a brecwast yn Lledrod, tra bod y teulu wedi bwcio’r dafarn i gyd rhyngddynt, ond oedd y gwesty bach yn braf iawn, a’r jam cartref eirin Mair yn arbennig o dda.

Shifft Ieithyddol yng Nghernyw, 1300-1750 (Wikipedia)

We know from the laws of Ine of the late seventh century that British subjects of Anglo-Saxon kings were treated in a discriminatory manner compared with English ones. But by that time who were the British? The definition must surely have been essentially linguistic. Language shift in the case represented a shift in ethnicity. The British were not genocidally dispersed; by language shift they too became English.

Doedd yr un peth ddim wedi digwydd trwy’r adeg oedd y Rhufeiniaid ym Mhrydain; roedd y Brythoniaid wedi cadw eu hiaith, er iddynt fenthyg o’r Lladin. Dim ond dan y Sacsoniaid ddiflanodd y Frythoneg o’r tir a fyddai’n dod yn “Lloegr” yn y pen draw.

(Ymwadiad diangen: Nid Ydwyf yn Ieithydd Hanesyddol. Os ydych chi’n deall y stwff yn well na fi, neu yn gwybod lle alla i ddarllen rhagor er mwyn deall yn well, defnyddiwch y blwch sylwadau, da chi.)

Diolch i Robert Humphries (ar Facebook) am y linc i’r erthygl.

“I told them that I’d come to see the land of my ancestors, but they didn’t know anything about Wales’ links with Argentina. During the interrogation they asked me the same questions over and over again to see if I was lying.”

Diddorol bod y cysylltiad wedi dod i’r amlwg. Gwelais i’r ffilm yng ngŵyl y Dyn Gwyrdd eleni, ac mae’n hollol wych. Ar ôl y ffilm daeth Gruff Rhys a Dyl Goch i’r llwyfan i ateb cwestiynau’r cynulleidfa. Y cwestiwn cyntaf oedd gan ferch o Swydd Efrog:

Gruff, loved the film, and sorry if this is a stupid question from someone who knows very little about Welsh history, but isn’t the whole thing a hoax?

O ymateb y bobl eistedd o’m cwmpas i, nid hi oedd yr unig un yn y babell oedd wedi bod yn meddwl hyn.

Ateb Gruff?

Yes, we made it all up. We filmed the whole thing in Snowdonia. The only thing that really happened the way we show it was the teleportation scenes.

Seren.

Dw i’n mynd i weld y ffilm eto, mewn sinema gyda seddau go iawn, wythnos nesaf, ac edrych ymlaen yn arw at gael y DVD. Tybed a fydd cyfle ar hwnna i glywed hanes Alejandro a swyddogion mewnfudo Lloegr?

Dyma’r treilar eto, rhag ofn i chi beido gweld eto.

Nos Sul, 11 Gorffennaf (7.30) – Capel Bethesda, Llanwrtyd, Sir Frycheiniog
Nos Fawrth, 13 Gorffennaf (8.00) – Yr Hen Gapel, Llanuwchllyn, Gwynedd
Nos Fercher, 14 Gorffennaf (7.30) – Capel Siloam, Cwmystwyth, Ceredigion
Nos Iau, 15 Gorffennaf (8.00) – Capel Trelech, Sir Gaerfyrddin
Nos Fercher, 28 Gorffennaf (7.30) – Capel Seion, Crymych, Sir Benfro

Pob tocyn: £4.00

Gan ein bod ni’n mynd i Bowys nawr, dw i’n meddwl am fynychu’r perfformiad nos Sul yn Llanwrtyd, er ei fod yn clasho gyda rownd derfynol Cwpan y Byd. Naill ai hwnna, neu’r un nos Fercher yng Nghwmystwyth. Yn bendant, mae’n rhywbeth sy’n werth ei weld mwy nag unwaith, os cewch chi gyfle.

Reit, bant â ni!

Meini Meirionydd, eitem o Wedi 7, wedi’i ddethlo gan bobl ffeind fideobobdydd.

Prosiect newydd gan y gydweithfa gelf sonig GWRANDO.

Friends chairman Malcolm Kafetz said: “The man in question, Edward Williams, otherwise known as Iolo Morganwg, had an extraordinary and interesting but not necessarily praiseworthy life. He had a bookshop, wrote poems and folk songs and discovered a series of influential medieval chronicles. It was only after some 100 years that these were discovered to be forgeries. The Friends do not want monuments on the Hill, but particularly not this one.

“This chap was bankrupt and a forger. A bloody criminal. This plaque has just appeared out of nowhere. It is a diabolical cheek.”

Yn gwmws.

I ddangos fy undod gyda Chyfeillion y Briallu, os byddan nhw’n llwyddiannus yn eu hymdrechion i gadw’r bryn yn lân o gofebion i Gymry amheus, fe wnaf i fy ngorau glas i gael gwared â’r llechen i Edward Elgar ar wal yr ardd gymunedol yn Llangrannog. Dw i’n gwybod bod Elgar yn gyfansoddwr gwych, ond mae rhaid cofio ei fod e hefyd yn “ardent Wolverhampton Wanderers fan” ac yn “keen amateur chemist”.

Na fydd unrhyw cysylltiad rhwng fy ymgyrch yn erbyn y llechen a’r ffaith bod Elgar yn Sais ac yn gyfrifol am un o gonglfeini mwya cenedlaetholdeb ei wlad. Dw i’n derbyn bod Elgar yn bwysig i Saeson diwylliedig, ac i’r rhai sy’n mynd i Noson Olaf y Poms hefyd, ond does dim ots ’da fi. Os nag oes lle i Iolo ar Fryn y Briallu, fydd dim lle i Elgar wrth ymyl Rhaeadr y Gerwn. Os nag yw safle geni Gorsedd y Beirdd yn werth ei gofnodi, mae’n anodd gweld sut i gyfiawnhau “Elgar came here once on his holidays” fel sail cofeb barhaol.

Beth amdani, Gyfeillion? Fancy a bit of mutual cultural cleansing?

Cofeb i Iolo Morgannwg, yn Llundain

Cofeb i Edward Elgar, yn Llangrannog

Dylwn i wneud yn glir, gan fy mod i ddim mor fedrus â’r brwsh direidi a’r Boio, mod i ddim o ddifri am dynnu’r llechen i Elgar. Er mod i’n cofio bod bach yn bemused pan clywais i am y cynllun gwreiddiol, dw i’n derbyn bod Elgar yn artist mawr, ac nid dim ond yn llygaid Lloegr chwaith. (Dw i’n eitha hoff o’i Cello Concerto fy hunan.) A bod yn onest, mae’r plac i Dylan Thomas ar y Pentre Arms yn fy moddran i llawer mwy, gan fod y dafarn yna yn lleoliad o bwysigrwydd diwylliannol go iawn, ond gan fod mwy o dwristiaid wedi clywed am Dylan nac am Fois y Cilie, well i mi beidio wneud gormod o ffws am hwnna chwaith.

And being ashore, vpon the toppe of a hill, he perceiued a number of small things fleeting in the Sea a farre off, whyche hee supposed to be Porposes, or Ceales, or some kinde of strange fishe: but comming nearer, he discouered them to be men, in small boates made of leather.

[via nutlog]

Des i ar draws y difyniad canlynol mewn adolygiad gan Jan Morris o’r llyfr Letters from Wales:

Machynlleth, wretched town, hardly a person could speak English… Welsh seem a pleasant, intelligent race, but I should think awkward to live with… the language is past description.

Nid dim llai na chwyldroad yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru heddiw. Trwy ddulliau chwyldro yn unig mae llwyddo…