Ni wedi colli un o’r mawrion, bois.

Methu meddwl o ddim byd call i’w ddweud, ond rhannu’r llun uchod a gobeithio ei fod e’n dweud digon. Ddim yn cofio bod yn ei gwmni heb chwerthin.

Mae’r fideo uchod, gan John Green, a dw i’n addo bydd cofnodion Morfablog sy dim yn cynnyws un o’r Brodyr Flog cyn bo hir, yn sôn am sut mae microgyllido yn gweithio. Mae’n gyflwyniad da, ac os dwyt ti ddim wedi dod ar draws y syniad o’r blaen, mae’n werth gwylio.

Dw i’n aelod Kiva ers 2008, ac yn y pedair blynedd ers i mi sgwennu amdano o’r blaen, mae fy $100 gwreiddiol wedi cael ei fenthyg, fesul $25, i ddeunaw o brosiectau ledled y byd. Mae bob benthyciad dw i wedi ei wneud hyd yn hyn wedi ei ad-dalu o fewn y cyfnod priodol, a dw i’n gallu darllen am y prosiectau dw i wedi helpu eu noddi trwy wefan Kiva.

Ar hyn o bryd, mae Kiva yn cynnig $25 am ddim i aelodau newydd (diolch i rodd gan Reid Hoffman, sefydlwr LinkedIn), felly cei di ddechrau helpu pobl, a gweld sut mae’r sustem yn gweithio heb roi dim o dy arian dy hunan mewn.

Dw i’n gwybod mod i wedi addo fydd dim mwy o Vlogbrothers fan hyn, ond dyma Hank yn ei ôl, yn ystod y heip am “Koby 2012″, yn sôn am pam mae’n meddwl taw Kiva yw’r ffordd orau i bobl “cyfoethog” y gogledd helpu pobl sy heb ein manteision.

Reit, dw i’n addo addo. Dim mwy o’r Brodyr Flog.

Byddwch yn wych. Cerwch i Kiva.

Wedi bod â diddordeb mewn bioleg erioed, ac un o’r pethau dw i’n difaru o’m dyddiau ysgol yw mod i ddim wedi mynnu astudio bioleg a Saesneg hyd at lefel A, fel yr oeddwn i eisiau, ond wedi astudio ffiseg a mathematig (a’u methu’n llwyr) fel oedd fy athrawon eisiau. Stori hir.

Wedi meddwl troeon am ail-gydio yn y pwnc, ac es i mor bell â chofrestru ar gwrs gyda’r Brifysgol Agored rhyw dro, ond newid daeth i’r byd, a rhaid oedd ei ohiro. Stori hir arall.

Braf felly, yw dod ar hyd i Gwrs Carlam Bioleg gan Hank Green. Cwrs fideo yw e, wedi’i wneud gan rhywun sy’n gwybod sut i wneud fideos bachog (un o’r Brodyr Vlog yw Hank), ac wedi cynhyrchu at safon uchel iawn. Dydy ei ddull cyflwyno ddim yn mynd i fod at ddant pawb, mi wn, ond mae’n fy siwto i i’r dim, gan fy mod i’n ddwyieithog: Cymraeg ac Americaneg yw fy nwy iaith erbyn hyn, mae’n debyg.

Mae’r Brawd Vlog arall, John Green, hefyd yn cynnal Cawrs Carlam, a ffocws hwnna yw Hanes y Byd. Mae hefyd yn werth ei wylio, a dw i am ddal i fyny gyda fe ar ôl cinio heddi.

Cof gennyf un tro mewn cysylltiad a’r uchod am un hogyn mwy cyfrwys na’r gweddill ohonom, yn arbed y gosp trwy ddichell. Gofynnwyd i’w gyhuddwr beth oedd y geiriau ddefnyddiodd, ac atebodd yntau, “Saf fanna.”

“Please, sir,” meddai y llall, “Savannah is a seaport town in America.” Bu raid i’r ysgolfeistr chwerthin, a chafodd yr hogyn lonydd am y tro.

Llawer mwy yng nghasliad toriadau gwasg Ceredigion, er bod rhaid i chi ddefynddio’r fersiwn Saesneg i ddod o hyd i’r rhan fwya o’r cynnwys.

Diolch yn fawr i’r Cneifiwr, am f’atgoffa am yr adnodd gwych yma.

Ail ddrafft yw hwn, ac er mod i wedi wedi cael gwared o’r cyfatebiaeth hirwyntog am The Good Life, mae’r llun isod jyst yn rhy hyfryd i’w wastraffu. Edrych ar y bobl da.

Mae dau lyfr dw i wedi’u darllen yn diweddar wedi effeithio rhywfaint ar y ffordd dw i’n meddwl am newid hinsawdd, a’m rôl i fel “rhan o’r broblem”. Er i mi bryderu y bydd trafod hyn ar y blog yn wneud i fi swnio fel, wel, twat hunanfodlon, dyma fi’n mentro i ffau’r llewod.

Pa mor wael yw bananas?

Y llyfr cyntaf yw How Bad Are Bananas, gan Mike Berners-Lee, sy’n dechrau gyda thri chynosodiad sylfaenol, sef:

• Mae newid hinsawdd yn broblem enfawr
• Ninnau sy’n ei achosi fe
• Gallwn ni wneud rhywbeth amdano fe

Dydy e ddim hyd yn oed yn wastraffu inc yn y llyfr, na gwynt yn ei fywyd bob dydd, mewn dadlau gyda’r rhai sy’n gwadu bod newid hinsawdd yn digwydd, neu sy’n pw-pwio un o’r tri gosodiad uchod, a dw i’n cytuno â fe. Mae pawb wedi clywed yr un am reslo gyda moch, reit?

Roedd hyn ynddo ei hunan yn helpgar iawn; mae derbyn y ffaith bod dadlau am y ffeithiau gwyddonol gyda phobl sy ddim eisiau newid eu meddylau yn wastraff llwyr o amser yn rhyddhad annisgwyl. Mae neges graidd y llyfr arall, Carbon Detox gan George Marshall yn cadarnhau y safbwynt yma (fi sy biau’r cyfieithiad):

Yr unig beth sy’n cyfri yw’r llinell isaf
Yn y llyfr hwn rwy am i chi feddwl am eich cyfraniad chi i newid hinsawdd fel pwysau, fel rhywbeth mae’n bosibl i’w bwyso i’r gram olaf un. Ac rwy am i chi feddwl am golli rhan ohono fe. Cewch chi ei symud o un gweithgaredd i’r llall a dewis pa damaid ohono yr ydych am ei ollwng yn gyntaf, ond rhaid i chi gadw, fel eich prif amcan, colli cymaint ohono ag sy’n bosibl.

Mae perygl mewn cymryd y llwybr yma, wrth gwrs. Yng nghanol y 90au, pan dechreuais i ddarllen mwy am amgylcheddaeth ac ati, a cheisio addasu fy ffordd o fyw rhywfaint, ro’n i’n arfer dilyn datblygiadau yn y mudiad Ecoleg Ddofn, a dw i’n cofio erthygl mewn rhyw ffansîn Americanaidd am ddyn ifanc oedd wedi ffeindio’r ffordd ddelfrydol o ysgafnhau ei olion-traed; efo rhaff y crogwr yn ei garej. Y peth mwya dychrynllyd am hyn oedd gweld cymaint o bobl oedd yn barod i’w longyfarch am fod mor ddewr.

Ffyc ddat.

Dw i eisiau byw.

Beth sy’n wych am y llyfrau yma yw eu bod nhw’n edrych ar y sefyllfa gyda llygaid clir, ac yn ei thrafod heb flew ar eu tafodau, ond heb anobaith yn eu calonau chwaith. “Dydyn ni ddim yn gallu wneud popeth,” mae’r awduron yn dweud, “ond ni’n gallu wneud lot mwy nag ydyn ni’n wneud ar hyn o bryd.” Mae pawb (ond y gwadwyr) yn gwybod hyn, ond fel mae Marsh yn ei ddweud, dyn ni ddim yn byw fel ein bod ni’n ei gredu fe.

Mae’r bwlch yma, rhwng gwybod rhywbeth fel ffaith a chredu ynddo fe fel “credo” yn un sy’n gallu bod yn faen tramgwydd i’r rhai ohonon ni sy’n galw ein hunain yn rhesymolwyr, gyda’n rhagfarn ynglyn â “ffydd dall”, ond mae rhaid i ni ddysgu bod sut peth â “ffydd goleuedig” hefyd yn bosibl.

Dydw i ddim yn esbonio hyn yn dda; rhaid i chi ddarllen y llyfr.

I’r cwestiwn “Pa mor wael yw bananas?” mae’r ateb yn eitha positif: dydy bananas ddim mor wael ag o’n i’n meddwl (ond dydy Berners-Lee ddim yn treulio lot o amser poeni am sefyllfa gweithwyr yn y De, felly mae’n bosibl bod dy fananas di yn wael iawn, jyst ddim yn yr ystyr carbon-aidd). Maen nhw’n cael eu cludo ar longau, a chan bod nhw’n cael eu torri tra’n wyrdd, dydyn nhw ddim yn gorfod cael eu rheweiddio ar eu taith. O gymharu â rhywbeth fel asbaragws, maen nhw’n eitha da.

Mae Berners-Lee yn dda iawn am wneud ei bwynt trwy anecdotau. Ar ddechrau’r llyfr, lle mae’n trafod y pethau sydd â’r effaith lleiaf yn nhermau carbon, mae’n adrodd hanes dyn oedd yn gofyn iddo fe ym mha ffordd y dylai fe sychu ei ddwylo mewn ar ôl eu molchi nhw mewn tŷ bach cyhoeddus. Mae B-L yn trafod y gwahaniaethau rhwng defnyddio tywel llaw, neu rhai papur, neu’r wahanol fathau o beiriannau sychu dwylo, ac mae hyn yn ddifyr, a braidd yn annisgwyl. Sychwyr modern fel yr Airblade yw’r gorau, mae’n debyg, ond mae’n amcanrifo bod defnyddio tywel go iawn yn waeth na defnyddio un tywel papur, oherwydd y perygl o ddal rhyw haint o’r tywel. (Does dim llawer sy’n waeth i’ch ôl-draed carbon na gorfod treulio amser yn yr ysbyty.) Ond os ti’n defnyddio dau tywel papur bob tro, byddai’n well i ti gymryd sbin ar y lliain rhôl seimllyd.

Ond prif bwrpas y stori yw ei diweddglo: y dyn sy’n gofyn y cwestiwn yn sôn yn benodol am y tai bach ar yr awyrennau mae’n defnyddio i hedfan o Lundain i Efrog Newydd rhyw chwe gwaith y flwyddyn. Pe tasai fe’n hepgor un o’r hediadau yna, gallai fe sychu ei ddwylo ar dywelon sidan ffresh bob tro mae’n piso, llosgi’r peth wedyn, a dal yn arbed carbon.

Nes ymlaen, mae’n trafod “ffetish y bag plastig”, y ffordd mewn un tameidyn o bolyethylen wedi dod i sefyll am ddrygioni ein ffordd o fyw afradlon. Mewn gwirionedd, mae cymaint o garbon mewn un bag plastig cyffredin ag sydd yn y petrol sy’n gyrru car rhyw hanner canllath. Wrth gwrs mae’n well peidio gwastraffu adnoddau ar bethach di-angen fel bagiau plastig, ond bob tro ti’n gyrru 10 milltir di-angen, wyt ti’n defnyddio yr un carbon ag sydd mewn 320 o fagiau plastig.

O’r gorau, dechrau diflasu fy hunan nawr, ac un o fy amcanion personol i yw “peidio eistedd wrth y cyfrifiadur am oriau maeth, ti ddim mor ifanc ag o’t ti, beth am fynd am dro bach?”.

Mwy yn y man. Methu aros, eh?

Doeddwn i ddim yn sylweddoli tan heddi faint mae hyn yn mynd i effeithio arna i. Cliw bach: edrych ar ddyddiad y blogiad cyn yr un ’ma.

Mae’n wych o beth gael defnyddio adnodd mor gynhwysfawr, sy’n hawdd i’w ddefynddio, ag sydd, bron â bod, yn wneud popeth fyddet ti moyn iddo fe wneud. Ond tan y bore ’ma, pan ddechreuais i ei ddefynddio yn fwy trylwyr, i gyd oeddwn i wedi trydar amdanynt oedd y manion bethau oeddwn i’n eu gweld sy’n ymharu â phrofiad y defnyddwyr. Felly, gadewch i fi fod yn glir am hyn: mae’r manion bethau yma yn fanion; rydw i wrth fy modd gyda’r geiriadur, ac yn gwerthfawrogi gwaith pawb sy wedi bod ati i ddod â’r Briws i’r byd arlein.

Un o’r pethau wnes i gonan amdano oedd y ffaith bod dim URL deca i’r geiriadur. Es i mor bell â chofrestru briwsarlein.com, ar ôl i mi ffeindio am y trydedd tro mod i angen y peth a ddim wedi wneud nod tudalen ohono. Nawr dw i’n gweld bod Bangor wedi cofrestru GeiriadurYrAcademi.com, er bod e ddim yn gweithio hyd yn hyn.

Dw i ar ddeall bod cynllun ar y gweill i adael i bobl wneud adroddiadau pan byddan nhw’n dod ar draws bylchau yn y rhestr geiriau, sef siwr o fod y peth mwya pwysig o’r datblygiadau byddai ar fy wishlist i, ond dyma rhai o’r pethau sy wedi fy nharo:

Telerau ac amodau

Rhaid derbyn y telerau ac amodau canlynol er mwyn defnyddio’r wefan hon.

Chwarae teg, ond oes rhaid i mi wneud hynny hanner dwsin o weithiau bob dydd? Ydy rhywun wedi anghofio gosod briwsionyn ar y Briws?

Dim fersiwn symudol

Mae’n gweithio ar y ffôn poced, ond heb fersiwn symudol pwrpasol, mae’n lletchwith. Eto, debyg iawn bod hyn ar y rhestr o bethau i’w wneud.

Dim modd wneud dolen i gofnod

Mae geiriadur y BBC yn gadael i’r defynddiwr greu linc i gofnod penodol, pam nad yw’r Briws?

Dim modd integreiddio gyda rhwydweithiau cymdeithasol

Dim dolenni “rhannu hwn”, dim botymau Twitter na dim byd tebyg. Pe tasai modd cael URL am gofnodion unigol, fyddai hyn ddim yn broblem (i bobl gyda digon o glem), ond byddai’n syniad wneud pethau yn haws i’r defnyddwyr rhannu cofnodion ar eiriau gwych. Fy hoff air newydd hyd yn hyn yw “coegaddurniadau” ond does dim modd i fi ddangos i chi beth yw hwnna yn Saesneg*.

Gormod o destun ar y sgrîn

Falle mod i’n dywysoges, a dyma un o fy mhys, ond pan dw i’n defnyddio offeryn i wneud job, dw i ddim eisiau lot o, hei, coegaddurniadau o’i gwmpas. Gweler y sgrinluniau uchod. Dw i’n derbyn na fydd modd cyhoeddi’r gwefan heb y logos a’r cydnabyddiaeth arferol, ond oes wir angen cael hanes y Geiriadur ar y tudalen chwilio?

Diolch i fy sgils gwallgo gyda ategyn Chrome, dw i wedi llwyddo troi hyn:

i hyn:

ac mae popeth yn iawn yn fy myd.

Wedi dweud hynny, mae’r tudalen yna yn cynnwys:

Mae’r gwaith o fireinio’r fersiwn ar-lein yn parhau, ac mae croeso i ddefnyddwyr yrru neges at post@byig-wlb.org.uk ynghylch y fersiwn hwn. Yr oedd y geiriadur print gwreiddiol yn eiriadur Saesneg i Gymraeg. Mae modd chwilio’r fersiwn ar-lein gyda rhyngwyneb Saesneg neu ryngwyneb Cymraeg.

Felly, fel dwedais i ar y top, dw i ddim yma i feirniadu’r Briws, dim ond i ganmol y gwaith sy wedi ei wneud eisioes, ac i ddynodi rhai o’r newidiadau byddwn i’n eu wneud, pe bawn i’n frenin, ym lle dim ond yn dywysoges. Fel y mae, a chyda’r mân newidiadau dw i wedi wneud trwy fy mhorwr, mae e wedi newid y ffordd dw i’n sgwennu ar y cyfrifiadur.

Llongyfarchiadau i bawb ar y brosiect.

* “frippery” – gair gwych yn y ddwy iaith!

“Will & Ed Walking Around Great Britain” – Rhan 1 a Rhan 2. Ffilm fer gan Molly King, myfyrwraig o Bournemouth.

Gwefan Will ac Ed, gyda mwy o fanylion am eu hanturiaethau.

Mae’n ddigon hawdd bod yn sinicaidd am bethau fel hyn, ond dw i wedi cael llond bol o fod yn sinicaidd. Dydy Saeson sy eisiau ail-gysylltu â’u traddodiadau brodorol ddim yn “hen elyn” i fi. Chwarae teg iddyn nhw.

Hefyd, maen nhw wedi f’atgoffa fi o hen ffrind, ac amser braf iawn yn fy mywyd i.

Ffeindiais i ddetholiad Léo Ferré mewn bocs siop elusen wythnos diwetha yn Abergwaun, a dim ond heddi dw i wedi ffeindio’r amser i wrando arno. Roedd e mewn cwmni da; ces i bump albym gan y sanctaidd Jacky yr un pryd.

Mae enw Ferré yn hollol newydd i fi, ond mae hynny’n dweud mwy am fy myopia cerddorol innau nag am werth Ferré.

He took a central place in the French song world and is a prominent figure in this domain. He was involved in anarchism and worked with Radio Libertaire, an anarchist free radio broadcasting in Paris and around France. Along with Georges Brassens and Jacques Brel, he is considered one of the greatest composers and writers of French songs.

Dw i’n dechrau difaru peidio clirio’r bocs yna; oedd pethau eraill gan Ffrancwyr a Sbaenwyr do’n i ddim wedi clywed amdanynt. Och.

Os ydy hynny wedi cosi dy fodiau, edrych ar beth ddigwyddodd i seren y ffilm ar ôl iddo benderfynnu bodio i noson gyntaf ei ffilm ei hun, yng Ngŵyl Ffilm Ddogfen Utah.

Mae’r ffilm yn agor ym Mhrydain, yn yr hen Gaergrawnt i fod yn fanwl gywir, yfory.

Penfoel Cilie, bore Gwener, o gilfach Plwmp

Ces i lot o sbort bodio i’r gogledd dros y Sul. Bore Gwener, fe es i o Blwmp am 9 o’r gloch y bore i’r Gledrid (ger Y Waun) am 1.45 y prynhawn. Gan gofio ei fod yn cymryd o leia 2 awr a hanner i yrru’r 100 milltir yma, dyw hynny ddim yn ffôl o gwbl. Bues i’n lwcus iawn o gael lifft o Langurig yr holl ffordd i’r Waun, bron a bod, ond hyd yn oed wedyn, do’n i ddim yn aros am fwy na chwarter awr yn unrhyw le ond yn Aberaeron, sy’n llawn twristiaid, o hyd.

Yr un stori dod yn ôl, ond i mi roi’r gorau i’r bodio yn Aberystwyth, gan fod y glaw bach yn rhy drwm, a bws ar gael ar ôl i mi gael cinio.

Prif nodwedd y bodio, ar wahan i ba mor hawdd oedd cael lifftiau, yw bod pob un lifft wedi dod o bobl yn eu 40au neu’n hŷn, ar wahan i’r lifft bach ola o Lanarth i Synod Inn gan foi ifainc oedd ar ei ffordd i wylio’r pêl droed yn nhafarn Ffostrasol. Oedd yn syndod i fi cymaint o bobl Twitter oedd yn synny mod i’n (1) bodio o gwbl a (2) yn llwyddo cael lifftiau. Prif nodwedd y bobl yno yw bod nhw’n ifancach na fi. Fel dwedodd un gyrrwr o gyn-athro wrtha i, rhywle rhwng Llanbadarn a Llangurig:

We’re really good at teaching kids about “stranger danger”, but not so good at showing them that they don’t have to be afraid for the rest of their lives.

Dw i ddim eisiau darllen gormod mewn i’r ffaith bod pobl ifainc wedi colli’r arfer o ffawdheglu, ond mae yn drist bod cenhedlaeth gyfan yn meddwl bod rhywbeth od am ei wneud.

Pontydd cario dŵr a threnau, Y Waun

Y peth gorau am fodio, ar wahan i’r ffaith ei fod yn rhad ac am ddim mewn arian a charbon, yw bod pobl yn siarad â chi. Wnes i gwrdd â rhyw ddwsin o bobl newydd dros y Sul, ac oedd gyda phob un ohonyn nhw eu storiau diddorol. O’r hen Gymro oedd wedi bodio yn ystod ei gyfnod o Wasanaeth Cenedlaethol yn y 50au, i’r Almaenwyr oedd newydd gosod paneli haul ar eu tŷ er mwyn dod oddi ar y grid. O’r Brummie oedd yn isel oherwydd colli ei wraig, ei fusnes, a’i hunan hyder (ond oedd wedi cadw ei Range Rover hynafol) i’r Dyn o Gaint oedd newydd adael ei ferch a’i cheffyl yn y coleg ger y lli, ac oedd yn gyrru yn ôl i ddyfnderoedd Lloegr mewn horsebox gwag. Pobl ffeind, bob un.

“Ond mae bodio yn beryglus“, wrth gwrs.

Ydy e? Oes tystiolaeth, neu ydyn ni’n gadael i’r Toris a’r tabloids rheolu ein ysymwybod yn ogystal â’n gwleidyddiaeth?

Sori am fod yn hipi, ond dim ond (rhannu) reid yw e. Mae rhaid i chi fod yn gall, wrth reswm, ond dydy hynny ddim yn golygu bod ag ofn pawb am byth. Mae bodio yn llawer saffach na hedfan, ym mhob ystyr.

‘Sai detholiad naturiol ddim eisiau i ni fodio, pam mae ein bodiau mor anhygoel o hyblyg?

The eyes of fear wants you to put bigger locks on your door, buy guns, close yourself off.