Diddorol darllen erthygl ar Language Log sy’n sôn am y gwahaniaeth rhwng defnyddio enwau a berfau mewn cwestiynau holiadur. Ceir ymatebion llawer mwy positif trwy defnyddio enwau: “Are you a voter?” yn hytrach na “Do you vote?”.
Tybed a fyddai’n werth wneud ymchwil ymysg pobl di-Gymraeg sy’n arbrofi â’r effaith newid “Would you like to learn Welsh?” i “Would you like to be a Welsh speaker?”
Dydd Mawrth, tywydd gwaetha’r wythnos, os dw i’n cofio’n iawn. Ac mae’n bosbl mod i ddim, gan fod hyn yn bythefnos yn ôl, erbyn hyn. Fi yw blogiwr arafa’r byd.
Cyrraedd Amlwch yn gynnar, yn y glaw. Difaru gwisgo siorts, nid oherwydd y glaw, ond achos nid yw bob ffarmwr yn cadw ei lwybrau cyhoeddus mor glir â’i gilydd, ac mae un lôn werdd yn arbennig sy’n llawn meiri a dail poethion, ac yn malu nghoesau’n chwilfriw. Ni phoener, does dim lluniau.
Mae Mynydd Parys wedi’i gloddio am ei gopr ers Oes yr Efydd, ac am gyfnod yn ystod y Chwyldro Diwydiannol, Amlwch oedd y ganolfan allforio copr fwya brysur yn y byd. Mae’r canrifoedd wedi gadael eu marc ar y mynydd; mae’r tirwedd arallfydol yn TARDISio fi yn ôl at y seithdegau, ond er gwaethaf y llu o gyfeiriadau ato ar Google, dw i’n methu ffeindio unrhyw dystiolaeth bod y mynydd wedi cael ei ddefnyddio fel lleoliad yr un bennod Doctor Who na Blake’s Seven. Digon hawdd i weld pam fyddai sut gymaint o bobl yn meddwl hynny:
Gan ein bod ni wedi dechrau mor gynnar, er bod y wâc yn ddigon hir roedden ni yn ôl yn y car erbyn amser cinio. Roedd y tywydd wedi bod yn ddigon braf, os yn oer yng ngwynt copa’r mynydd, ond yn ôl yn Amlwch closiodd y glaw o’n cwmpas eto, felly doedd dim awydd crwydro’r dre. Coesau bach yn rhy drwm am fwy o gerdded heddi, felly penderfynnu mynd i ymweld â Phlas Newydd, ger Llanfairpwll.
Prif nodwedd y Plas, i’r rhai sy’n hoff o luniau, yw ei gysylltiad â Rex Whistler, ac yn enwedig y murlun enfawr ganddo yn y stafell fwyta. Er mor drawiadol yw hwnna, ac yn gamp technegol, doedd y murlun ddim yn cyffwrdd ynddo i rhywsut. Gwell o lawer oedd y lluniau llai o faint, yn enwedig cwpl o’i “gariad”, Caroline Paget (chwaer ei noddwr, “Lord Anglesey”): un ohonyn nhw’n noethlun oedd yn destun cryn drafod yn ei amser, a’r llall yn bortread llawer mwy manwl. Dw i’n methu ffeindio copi o hwnna unrhywle ar y we, sy’n bryfoclyd iawn, ond oedd ’na rhywbeth llawer noethach am y portread bach o ben ac ysgwydd y ferch nag sydd i’w weld yn y noethlun go iawn, sy’n edrych i fi fel y llun wnaeth Leonardo DiCaprio jyst cyn i’r Titanic fynd i lawr.
Ar y llaw arall, dw i wedi darganfod, wrth sgwennu hwn o flogiad, taw Whistler oedd yn gyfrifol am y lluniau isod, sy’n rhoi esgus i fi ddefnyddio’r gwychair “plith-draphlith” am yr eildro ar y blog:
Jiawl, ddim wedi cyrraedd amser swper nos Fawrth eto, ac mae’n amser cinio yma yn y presennol, pythefnos wedyn. Bydda i’n lwcus i bennu blogio am Fôn cyn i ni fynd i Wrecsam…
Dydd Llun: hwn oedd y diwrnod gorau o’r gwyliau ar ran tywydd; perffeithrwydd, trwy’r dydd.
Wrth cyrraed Niwbwrch, aethon ni ar goll, trwy gam-ddarllen arwydd ffordd: mae “Llys Llewelyn” yn edrych yn debyg iawn i “Ynys Llanddwyn”, o’r pellter, mewn car, yn y bore, dim digon o goffi, ac yn y blaen.
Wedi ffeindio ein ffordd i’r maes parcio cywir, wnaethon ni sylwi bod dim amser gyda ni i wneud y wâc yn ein llyfryn yn y drefn iawn, pe hoffen ni gyrraedd yr ynys lanw cyn iddi gael ei hynysoli gan y môr. (Fel oedd yn digwydd, doedd dim rhaid i ni boeni, gan fod y llanw mor isel. Hyd yn oed ar ei uchelbwynt, gallen ni fod wedi rhydio’r stribed cul o ddŵr rhwng yr ynys a’r traeth yn hawdd, heb wlychu’n penliniau.) Penderfynnu, felly, i wneud pethau’n bendraphen. Wastad yn syniad da.
Mae Ynys Llanddwyn yn lle anhygoel, un o’r llefydd mwya trawiadol dw i wedi ymweld â fe erioed. Oedd hi’n helpu bod y tywydd mor berffaith, wrth gwrs, ac ein bod ni wedi cyrraedd cyn y torfeydd. Mae yn natur “Ynys y Cariadon” bod peth rhamant o’i chwmpas, ond mae’r gofalwyr wedi gwrthsefyll y temptasiwn i’w hail-frandio yn ormodol ar gyfer twristiaid. Mae ’na dwtshys bach o darth y Celt ambytu’r lle, ond hyd yn oed i sinig rhonc fel fi, mae pethau fel hyn yn tynnu gwên, yn hytrach na gwg:
Ar ben draw’r ynys fach, mae bwthynnod pilotiaid, lle mae arddangosfa fach sy’n olrhain hanes/myth Dwynwen, hanes mwy diweddar yr ynys, a pheth am fyd natur y lle.
Erbyn i ni wneud ein ffordd yn ôl i’r tir mawr, oedd yr ynys fach yn dechrau llenwi â thwristiaid. Sylwer beth wnes i yna.
Cerdded wedyn trwy’r coed ac at, mewn theori, Llys Rhosyr, ond gan mod i’n methu darllen y map yn iawn, aethon ni’r ffordd hir rownd, a cherdded rhyw dair milltir ma’s o’n llwybr. Ymyl arian y gwyriad oedd dod ar draws patsyn o goed ceirios gwyllt, a chael gwledd suddlon i’n cadw i fynd tan cinio.
Rhaid dweud bod Llys tywysogion Gwynedd braidd yn siomedig ar ôl yr henebion gwelon ni y diwrnod cynt, ond mae’n siwr bydd y safle traphwysig yma yn datblygu mewn amser; am wn i, mae’r gwaith cloddio dal yn mynd yn ei flaen.
Darn olaf y daith oedd ar hyd ffin Cwningar Niwbwrch, ond heb ddigon o amser/egni i fynd yn unlle ond yn ôl i’r car, welon ni ddim llawer ohono.
Gyda’r nos, ac wedi’n “swper pabell” arferol, ma’s i dafarn y Llong, Traeth Coch. Tafarn dda ar ran cwrw (Rampart, bragdy Conwy, perffaith ar ran lleoliad, ac yn hollol Seisnig ar ran naws y lle. Hyn oedd un o themau’r gwyliau; “I’m sorry?” yw Saesneg sir Fôn am “Do I look Welsh to you?”, mae’n debyg.
Serch hynny, ar ôl diwrnod bendigedig, a sychedig, y cwrw ffein a’r olygfa wych oedd yn plesio mwy na’r Seisnigwrydd yn digalonni.
O.N. Dyma fi’n blogio’n hirwyntog. Joio.
Dydd Sul diwetha, a ninnau’n llawn brecwast bendigedig Brynarth, bant â’r cart at Ynys Môn. (Rhaid bod bach o le yn y boliau o hyd, gan bod ni wedi stopio yn Pete’s Eats ar y ffordd i gael tamaid i ginio.)
Cyrraedd ein gwersyllfa ger Brynteg a chodi’r babell mewn llai o amser nag erioed. Dim amser i deimlo’n rhy smyg am hyn, gan fod ’na waith cerdded i’w wneud.
Llyfryn bach o deithiau cerdded sy gyda ni, yn yr iaith fain, sef Walks Around Ynys Môn, gan David Berry. Mae mewn cyfres dyn ni wedi defnyddio o’r blaen, ac yn ffitio yn y poced yn dwt. Wâcs rhwng dwy a hanner ac wyth milltir sy yma, a chan fod dim llawer o amser gyda ni cyn amser swper, penderfynnu ar un gweddol byr, a digon agos aton ni, sef yn ardal Moelfre. Dilyn llwybr yr arfordir o’r pentre at y gogledd, hyd at Draeth Lligwy. Ar y ffordd, gwelwn ni iêt mochyn arbennig (i rywun):
O draeth rhagorol Lligwy, a syched braf arna i, bach o siom yw ffeindio bod y “Dafarn Rhos” sy’n cael ei grybwyll yn y llyfryn, bellach yn dŷ haf yn hytrach na nhafarn o unrhyw iws i ddyn. Ond anghofio’r siom yn ddigon clou wrth gyrraedd Din Lligwy, olion pentre Brythonaidd-Rufeinig, mewn sefyllfa coediog â golygfeydd gwych o’r bae trwy’r coed. Llai na chwarter milltir o’r safle, mae heneb arall, o gyfnod cynharach byth, sef siambr gladdu Llugwy.
Crwydro yn digon sionc wedyn nôl i’r car ym Moelfre, a nôl i Ad Astra i fwyta un o’n “swperau pabell” arbennig (nwdls, ffa menyn, jar saws posh). Gyda’r nos, cwpl o beints o’r Ungorn yng Ngwesty’r California, Brynteg.
Dyn ni ar ein gwyliau!
Chwarae gyda’r patrymlun, a sylwi ei bod yn anodd iawn addasu teclynau heb droi’r iaith yn ôl i’r Saesneg. Felly os ydy pethau’n edrych braidd yn Seisnig am sbel, dyna pam…
Wythnos yn ôl, ar ein ffordd i Ynys Môn, treulion ni noson yn Nhregaron, gan fod ffrind yn dathlu ei phen-blwydd yn nharfarn y Talbot. Cyrraedd yn gynnar, braidd, er mwyn sieco mewn i’n gwely a brecwast, ac hefyd i gael cip yn siop ac oriel Rhiannon.
Mae’r siop wrthi’n dathlu ei phen-blwydd ei hunan eleni, a phedwar deg o flynyddoedd o greu gemwaith Cymreig yng ngogledd Ceredigion. Fel rhan o’r dathliadau, mae Rhiannon wedi penderfynnu arddangos ei chasgliad personol o emwaith y Celtiaid, mewn Amgueddfa Geltaidd fach newydd. Mae ’na wledd o bethau hyfryd yn y casgliad, a dyna fi’n difaru’n barod mod i wedi dod ar wyliau heb gamera ond yr un sy ar y ffôn newy’, ac felly dyma’r unig lun sy gyda fi sy ddim yn hollol ddiwerth, sef pedwar anifail bychan:
Ymlaen at y parti, a rhyfeddu ar y gwaith adnewyddu sy’n mynd ymlaen yn y Talbot. Dw i’n ei gofio fel lle go dywyll, o’r tro diwetha bues i yn ei berfeddion; erbyn hyn mae’r golau yn llenwi’r lle trwy ffenestri to. Yn y brif stafell fwyta, mae gwaith y ffotograffydd Rolant Dafis, astudiaethau o fyd natur sy hefyd yn taflu golau mewn i’r stafell.
Parti da, ’fyd. Canwyd cerdd dant gan y teulu a chlasuron pop Cymraeg gan bawb eraill. Ymunais yn y “la la las” a’r Mawredd Mawrion, do. Lot o sbort.
Treulion ni’r nos mewn gwely a brecwast yn Lledrod, tra bod y teulu wedi bwcio’r dafarn i gyd rhyngddynt, ond oedd y gwesty bach yn braf iawn, a’r jam cartref eirin Mair yn arbennig o dda.
Chwarae gyda’r patrymlun; dyma enghraifft o neilleb.
Ar y ffordd yn ôl. Gweld eisiau cael blog go iawn. Twtio’r lle tipyn bach, wedyn bydd mwy o flogiadau newydd yma nag mae hyd yn oed Carl Morris yn gallu darllen.
Sori am fod mor chwit-chwat.
