Llun gwreiddiol gan papalamour ar Flickr, wedi’i cymesureddo ar Llangrannog Symmetry.
Bica’n Codi
1
Archifau Misol: Hydref 2009
Taith Pen Dinas gan Carol
[Blogiad gwadd gan Carol Holloway, dysgwraig yn fy nosbarth Pellach yn Aberteifi. Mae fy sylwadau i ar y daith fan hyn. Diolch yn fawr i Carol am hyn.]
Cwrddon ni ym maes parcio Pwll Gwaelod. Roedd pymtheg ohonon ni, dysgwyr Cymraeg, pobl sy’n rhugl neu bron yn, a phobl sy’n siarad Cymraeg yn naturiol.
Roedd y cynllun i gerdded o gwmpas Pen Dinas mewn cylch gan arweinydd Mark Ellis-Jones. “Dyw e ddim yn ras,” meddai fe; dechrau da.
Dw i wedi ffeindio’r ffordd i fyny Pen Dinas yn eitha serth yn y gorffennol, ond doedd dim problem o gwbl amser hyn! Roedden ni mor brysur siarad gyda’n gilydd, yn Gymraeg wrth gwrs, ac yn mwynhau yr amgylchoedd yn yr awyr adfywiol.
Cymeron ni doriad fach pan cyrhaeddon ni gopa Pen Dinas. Roedd y golygfa yn wych i’r gogledd, o Drefdraeth ac o Garningli, ac i’r de, o’r fferi Abergwaun i Roslair. Doeddwn i ddim yn gallu gweld y goleudy ar Ben-Caer (Strumble Head) ond dysges i y gair! (Dysges i “adfywiol”, “yn yr hwyr” a “hyd yn hyn” hefyd.)
Cyrhaeddon ni Gwm yr Eglwys tua chwarter wedi canol dydd. Roedd y lle bach yn gysgodol a’r tywydd yn braf iawn. Mae tipyn bach o hanes yno, dim ond un mur o’r eglwys yn sefyll y dyddiau yma. Roedd barddoniaeth am Gwm yr Eglwys gyda Philippa, gan gynnwys cerddi gan Waldo Williams a Gwenallt.
Roedd y ffordd yn ôl i’r maes parcio yn hawdd ar y llwybr lefel sy’n mynd yn y bwlch rhwng Pen Dinas a Chroes Dinas. Wedyn roedd cyfle am fwy o glonc yn y “Sailors Rest”.
Yn bendant, roedd popeth yn llwyddiannus iawn. Diolch yn fawr i Mark, ac i Dyfed, Siân, Howard a Philippa am y gwaith trefnu.
Dim Ffineg plîs, Ffinwyr ydyn ni
Fel mae bob dysgwr a chyn-ddysgwr Cymraeg yn gwybod, un o broblemau mwya am ddysgu’r iaith, yn waeth na’r treigladau, y berfau afreolaidd na’r prinder o gerddoriaeth dda ar y radio, yw’r ffaith bod pob Cymro/Cymraeg yn gallu siarad Saesneg. Mae rhaid i’r dysgwr bod yn groendew weithiau a mynnu siarad Cymraeg gyda Chymro sy’n ymateb yn Saesneg.
Nid problem Cymru yn unig yw hon, mae’n debyg:
Something unusual happened to me yesterday — somebody refused to speak to me in English. In Helsinki. They were under 70 years of age and over 7, stone-cold sober and very polite. And I am very grateful to them.
[..]
Having begun speaking in Finnish and soon running out of the vocabulary to describe this unfortunate turn of events, I politely asked the librarian if he spoke English. It’s a kind of non-question that I use by way of a polite request which is invariably answered in English in the affirmative. But to my surprise, the man said, in Finnish, “I speak English badly and you speak Finnish so we can talk in Finnish.” This I could hardly deny and even the recognition that I could speak Finnish at all I took as a huge compliment.
Dw i dal yn cofio’r tro cyntaf i rywbeth fel hyn ddigwydd i fi, yn siop Oriel, ble o’n i’n gweithio amser o’n i’n dysgu’r Gymraeg. Ro’n i’n gweithio tu ôl i’t til, cyfro amser cinio, siwr o fod (do’n nhw ddim yn ddigon ff⊚l i fy ngadael i ma’s ar lawr y siop fel arfer) pan daeth cwsmer ata i a gofyn am rywbeth yn Gymraeg. Er mod i wedi dechrau’r sgwrs yn Gymraeg, oedd y peth oedd e’n gofyn amdano tipyn bach tu hwnt i fy sgilau ieithyddol, a des at at ffwl stop. “Mae’n flin ’da fi,” dwedais i, “dw i’n dysgu Cymraeg, a dw i ddim yn deall beth dych chi moyn. Allwch chi esbonio yn Saesneg?”
“Popeth yn iawn,” daeth yr ateb, “wna i drial eto yn y Gymraeg. Mae dysgu Cymraeg yn fwy pwysig na phrynu llyfrau’n glou.”
Roedd hyn yn wers a arhosodd gyda fi, a dw i’n cicio fy hunan bob tro dw i’n dal fy hun siarad Saesneg â rhywun sy wedi mynd ati i ddysgu’r Gymraeg.
(Diolch i Wil James am y ddolen!)
Mae ochr arall i’r ceiniog ieithyddol yn y Ffindir, hefyd. Er mod i wedi clywed am Svenskfinland, do’n i ddim yn gwybod bod y sefyllfa rhwng grwpiau ieithyddol yna mor fregus ei fod yn beryglus siarad Swedeg weithiau.
An 18-year-old woman was assaulted on Wednesday evening by a pair of Finnish-speakers because she was speaking Swedish. The incident happened in at restaurant Amarillo in Åbo-Turku.
According to the police, such incidents are very unusual and this is an individual occurance. However, the chairman of the student union at Åbo Akademi, Finland’s largest Swedish-speaking university which is based in the city, said that he is aware of violence occuring against people just because they speak Swedish.
Dylai’r ferch fod wedi siarad Saesneg. Llawer saffach.
Agenda Cudd
Pan fues i yng Nghaergrawnt wythnos o’r blaen, prynais i gopi o’r gylchgrawn Agenda, gan fod rhifyn “Cymreig” arbennig oedd e, gyda traethawd ar David Jones, a cherddi gan Mererid Hopwood, Gwyneth Lewis, Tony Conran, a llawer mwy.
Dw i ddim wedi darllen hanner ohono fe eto, ond nawr dw i’n gweld bod atodiad arlein ar gael, sy’n cynnwys cerddi gan Sheena Pugh, Tony Conran, Damian Walford Davies a mwy, a lluniau gan Mary Lloyd Jones a Nancy Wynne-Jones.
Hefyd mae’r portread gwych isod o Tony Conran. Sdim sôn am y ffotograffydd yn anffodus.
Tony Conran
Land of Dope and Stories
Braf i weld, o’r No Good Boyo, bod criw o Gyfeillion Bryn y Briallu am ryddhau eu bro o ddylanwad drwg Ein Prif Pen Pabi, yr hen Iolo Morgannwg. Fel y wyddoch, siwr o fod, mae cofeb i’r sgamster mawr wedi’i ddadorchuddio ar y bryn blodeuog yn Llundain yn diweddar. Dyw’r Cyfeillion ddim yn hapus:
Friends chairman Malcolm Kafetz said: “The man in question, Edward Williams, otherwise known as Iolo Morganwg, had an extraordinary and interesting but not necessarily praiseworthy life. He had a bookshop, wrote poems and folk songs and discovered a series of influential medieval chronicles. It was only after some 100 years that these were discovered to be forgeries. The Friends do not want monuments on the Hill, but particularly not this one.
“This chap was bankrupt and a forger. A bloody criminal. This plaque has just appeared out of nowhere. It is a diabolical cheek.”
Yn gwmws.
I ddangos fy undod gyda Chyfeillion y Briallu, os byddan nhw’n llwyddiannus yn eu hymdrechion i gadw’r bryn yn lân o gofebion i Gymry amheus, fe wnaf i fy ngorau glas i gael gwared â’r llechen i Edward Elgar ar wal yr ardd gymunedol yn Llangrannog. Dw i’n gwybod bod Elgar yn gyfansoddwr gwych, ond mae rhaid cofio ei fod e hefyd yn “ardent Wolverhampton Wanderers fan” ac yn “keen amateur chemist”.
Na fydd unrhyw cysylltiad rhwng fy ymgyrch yn erbyn y llechen a’r ffaith bod Elgar yn Sais ac yn gyfrifol am un o gonglfeini mwya cenedlaetholdeb ei wlad. Dw i’n derbyn bod Elgar yn bwysig i Saeson diwylliedig, ac i’r rhai sy’n mynd i Noson Olaf y Poms hefyd, ond does dim ots ’da fi. Os nag oes lle i Iolo ar Fryn y Briallu, fydd dim lle i Elgar wrth ymyl Rhaeadr y Gerwn. Os nag yw safle geni Gorsedd y Beirdd yn werth ei gofnodi, mae’n anodd gweld sut i gyfiawnhau “Elgar came here once on his holidays” fel sail cofeb barhaol.
Beth amdani, Gyfeillion? Fancy a bit of mutual cultural cleansing?
Cofeb i Iolo Morgannwg, yn Llundain
Cofeb i Edward Elgar, yn Llangrannog
Dylwn i wneud yn glir, gan fy mod i ddim mor fedrus â’r brwsh direidi a’r Boio, mod i ddim o ddifri am dynnu’r llechen i Elgar. Er mod i’n cofio bod bach yn bemused pan clywais i am y cynllun gwreiddiol, dw i’n derbyn bod Elgar yn artist mawr, ac nid dim ond yn llygaid Lloegr chwaith. (Dw i’n eitha hoff o’i Cello Concerto fy hunan.) A bod yn onest, mae’r plac i Dylan Thomas ar y Pentre Arms yn fy moddran i llawer mwy, gan fod y dafarn yna yn lleoliad o bwysigrwydd diwylliannol go iawn, ond gan fod mwy o dwristiaid wedi clywed am Dylan nac am Fois y Cilie, well i mi beidio wneud gormod o ffws am hwnna chwaith.
Pwll Gwaelod ac Eglwys Brynach Wyddel
Mae grwp cerdded newydd yn ardal Aberteifi, sef Cerddwyr Cylch Teifi, sy wedi tyfu ma’s o’r grwp oedd Aled yn ei drefnu nes iddo adael ei swydd gyda’r Bwrdd yn Aberteifi.
Philippa yw un o’r trefnwyr y grwp newydd, sy’n golygu bod ’na fwy o reswm nag arfer i fi fynychu’r teithiau. Dw i wastad yn mwynhau pan dw i’n mynd, ond dw i’n ddiog tu hwnt. Peth da, felly, bod Philippa wedi ymuno â’r pwyllgor.
Ddoe oedd y daith gyntaf yn y tymor newydd, ac aethon ni i Bwllgwaelod, ar bwys pentre Dinas yn Sir Benfro. Aethon ni i fyny ac o gwmpas Pen Dinas, lawr i Gwm yr Eglwys ac yn ôl i’r dafarn fach ym Mhwllgwaelod. Mae mwy o luniau ar fy nhudalen Flickr.
Am y daith nesa, byddwn ni’n ymuno â chriw Cymdeithas Edward Llwyd ar y 24ain o Hydref, i grwydro ardal Tre-Saith a Phenbryn. Manylion yn y rhaglen.
Bookmarkify
Newydd ychwanegu Bookmarkify, a gyda cryn dipyn o drafferth, wedi llwyddo ei gyfieithu, ac i’w gael yn y lle iawn. Wnaeth e gymryd rhyw awr i fi ffeindio’r ffeil cywir yn Thematic i’w olygu er mwyn ychwanegu’r teclyn ble dw i moyn e. Y pethau dyn ni’n wneud.
Mae’r teclyn yn dod â rhestr o dros 50 o safleoedd rhwydweithio cymunedol a bookmarcio ac ati; y rhan fwya ohonyn nhw dw i ddim wedi clywed amdanyn nhw o gwbl. Felly dw i ond wedi cynnwys saith hyd yn hyn, ac un sy’n gadael i chi hala linc mewn ebost yn hawdd (ddim bod copio a gludo linc o’r we mewn i ebost yn ormod i ddarllenwyr annwyl Morfablog, wrth gwrs).
Oes ’na wasanaethau dw i ddim wedi eu cynnwys, oherwydd fy niglem-rwydd, sy’n anhepgor i syrffwyr ymyl don gwaedlyd y we yn yr unfed ganrif ar hugain*? Oes ’na unrhywun sy’n darllen Morfablog sy’n ysu rhannu fy mherlau gyda darllenwyr Fark, er enghraifft? Fel y hwren yr ydwyf, dw i moyn wneud e mor hawdd ag sy’n bosibl i chi hybu fy mlog dros y we i gyd.
Oherwydd ei fod mor bwysig, dych chi’n gweld?
* Sori, ond pan dw i’n cymysgu fy metafforau, maen nhw’n aros yn gymysglyd.
Weeki Wachee
Ffynnon Weeki Wachee
Llun newydd i’r pendesg, diolch i Plep.
Harri’r Fuwch
Erioed wedi gweld ffilm o Henry Cow o’r blaen, felly roedd yn fach o sioc i ffeindio’r clip yma tra’n pori Last.fm – clip o’r band yn improfeiddio o gwmpas cwpl o draciau o’r albwm In Praise of Learning. Nid yn unig ydy’r gerddoriaeth yn wych, ond mae safon y ffilmio yn dda iawn (gwylier yn “safon uchel”). Wedi gweld ambell i lun o Henry Cow ar y llwyfan, a nhwthau i gyd yn eistedd i chwarae, ro’n i wedi dychmygu eu bod nhw’n weddol di-fflach i wylio, ond i’r gwrthwyneb, maen nhw’n wych, trydanol, yn enwedig Chris Cutler, sy’n chwarae’r dryms fel neb arall dw i wedi gweld.
Tan nawr, dw i wedi gwaith mynd heibio i lais Dagmar Krause, ac wedi tueddu aros gyda’r albyms wnaethon nhw hebddi hi, ond mae’r clipiau ’ma wedi fy narbwyllo i ddal ati, ac i rando eto ar y gwaith wnaeth Henry Cow gyda’r gantores arbennig yma.
Gan fod y fideo wedi’i bostio gan Ffrancwr, ac mae’n cynnwys enghraifft prin o Brydeinwr mewn band sy’n boddran cyflwyno caneuon yn iaith ei gynulleidfa, dw i wedi mentro gadael sylw ar YouTube yn Ffrangeg. Byddai Mrs Jones, yr athrawes Ffrangeg yn Ysgol Dinas Brân yn falch iawn ohona i – nes iddi sylwi taw Google Translate sy’n gyfrifol am fy sgiliau ieithyddol anhygoel, nid ei gwersi hi.
[Gol. Newydd sylweddoli bod y clipiau sy lan ar YouTube yn dod o’r DVD yn y set bocs newydd. Well i mi ddechrau cynilo.
Emily
Wedi treulio’r noson casglu dolenni ambyti Emily, y band o Gorwen/Rhuthun/Manceinion/Llundain/Yr Eidal, yn y drefn ’na, mwy neu lai. Dw i wedi sôn amdanyn nhw ar y maes cyn nawr, ond ddim fan hyn. Gwelais i nhw sawl gwaith yng nghanol yr 80au, pan o’n i’n sgwennu yn gyson at Mark Williams, eu drymiwr a chreuwr sawl ffansîn indie pop.
Ar ôl i mi sgwennu hyn ar y maes, ges i ebost gan Robert Bruce, yn cynnig copiau o MP3au y demo cyntaf erioed, caneuon oedd ’da fi ar dâp blynyddoedd yn ôl, ond ddim wedi clywed ers dyddiau’r coleg. Wrth gwrs, neidiais i ar ei gynnig, a ches i wefr o hiraeth wrth wrando ar y traciau.
Co nhw:
Rhaid cyfadde nag yw’r traciau ’na wedi dyddio’n dda iawn, ond demos o’n nhw i fod, ac roedd y band yn ifanc iawn ar y pryd; Ollie dan ei 18, siwr o fod. Ces i fy synnu’n fawr heno gan yr albym Rub-Al-Khali, sy’n milltiroedd i ffwrdd o’r jangly pop oedd Emily wedi perffeithio erbyn diwedd y 80au. Mae Rub-Al-Khali yn fwystifil o jam cosmig, gyda offer chwythbrennau, gitarau gwyllt, lleisiau angelaidd a thrac 13 munud gyda’r teitl “Allah”. Mae’n eitha arbennig.
Dros y Sul
Wedi cael penwythnos yn y gogledd, gyda’r teulu. Ddydd Sadwrn, fe ddaeth rhyw 70 o ddisgynyddion fy hen hen daid, Jeremiah Williams, i ddathliad mewn gwesty ar bwys y Waun. Beth o’n ni’n dathlu? Bod yn ddisgynyddion Jeremiah Williams, wrth gwrs. Dw i ddim yn ei gofio (bu farw yn y 50au), ond dw i’n cofio ei fab, fy hen daid “Bob Jerry” (Robert Henry Williams) yn dda iawn. Nid yn unig oedd yn arwr i fi, gyda’i bocedi dwfn llawn hud a lledrith, a storws o storiau gwych am ei ddyddiau cynnar, mi oedd Bob yn arwr go iawn.
Ta beth, mi oedd bod mewn stafell gyda plant, wyrion, gorwyrion a gor-orwyrion Bob a’i frodyr a chwiorydd yn fraint ac yn bleser pur. Oedd rhai do’n i ddim wedi clywed amdanyn nhw o’r blaen, criw o bobl oedd wedi teithio o’r Alban, fy nghefnither a’i gŵr o Guernsey, lot o bobl ffein y Waun ac un ail-gefnder dw i wedi bod yn edrych ymlaen at gwrdd â fe ers sawl blwyddyn nawr.
Ar y ffordd i fyny i’r Waun, arhoson ni yn Llanidloes i gael cinio yn y caffi gwych yna, ac i bori yn y siop llyfrau sy’n rhannu’r un enw â’r caffi. Prynais i gopi o River Horse gan William Least Heat-Moon, un o fy hoff awduron teithio. Wedi dechrau ar hwnno heddi, a ffeindio’r daith ar Google Earth i fy helpu fi ddilyn y llyfr. Llyfr arall ges i yn Llanidloes, o siop elusen, oedd The Art of Travel gan Alain de Botton. Ddim cweit y bargen o’n i’n meddwl, gan fod rhyw 30 tudalen ar goll, ac wedyn 30 tudalen cyntaf y llyfr yn cael eu hail-gynnwys, ond dw i newydd bennu darllen beth sydd yna – bydd rhaid edrych yn y llyfrgell fory i weld os oes copi cyflawn gyda nhw. Mae Botton yn sgwennu yn dda iawn, ac yn gadael i’r darllenwr eisiau wneud o leia dau beth: teithio i’r gwledydd mae’n sôn amdanynt, wrth gwrs, ond yn fwy na hynny, i ddarllen yr un llyfrau mae’r awdur yn darllen wrth deithio.
Ar y ffordd yn ôl o’r gogledd pell, arhoswn ni yn Aberystwyth i gael cip yng Nghanolfan y Celfyddydau. Mae arddangosfa wych yn oriel y crochenwaith ar hyn o bryd, sef gwaith Alan a Ruth Barrett-Danes. Mae campweithiau eraill yn yr oriel, ond does dim amser ’da fi nawr i flogio amdanyn nhw.