Diwrnod o’r blaen, wnaeth rhywbeth ymddangos ar maes-e wnaeth hala fi yn grac iawn. Fel f’arfer, wnes i or-ymateb, a dod ar draws fel ffwl mawreddog.

Fel arfer.

Mae’n dod yn fwyfwy amlwg (i fi) taw nid maes-e yw’r lle gorau i mi ddweud fy nweud ar bethau fel hyn. Er gwell neu er gwaeth, mae gen i bersona ar y maes fel “y bòs”, ac mae hynny yn lliwio popeth dw i’n dweud yna. (Y rhan “gwell” am hyn yw bod hi’n lot haws rhedeg gwefan drafod os ydy pawb yn meddwl dy fod di’n ffasgwr â ffiws fer – tipyn bach fel tacteg “mad bomber” Richard Nixon.) Mae’n anodd cael sgwrs cyfartal gyda unrhywun sy’n gallu torri bant dy gyfrwng cyfathrebu unrhywbryd. Dw i’n gwybod bod llawer o bobl yn gwerthfawrogi “cyfraniad” maes-e i’r byd Cymraeg, ond nid fi yw maes-e.

Ta waeth am hynny, prolog yw hwn i rywbeth arall. Y bore ’ma ces i neges sydyn trwy’r maes gan aelod y maes, rhywun dw i ddim yn nabod yn dda yn y cig (wedi cwrdd cwpl o weithiau mewn gigs), ond rhywun dw i’n edmygu yn fawr am y cyfraniadau unigryw mae’n wneud ar y maes. Roedd y neges yn ymateb i’m cofnod i am “agweddau cul” rhai Cymry, yn fy nghefnogi i gan ddweud nid fi yw’r unig un sy’n weithiau yn teimlo yn ddigalon am y busnes ’ma o “ni” a “nhw”. Felly dyma fi yn sgwennu neges sydyn yn ôl, ond cyn hir aeth mas o reolaeth (fel cymaint o’r pethau dw i’n sgwennu y dyddiau hyn – rhaid mod i’n dod yn fwy rhugl neu rhywbeth ) ac yn bregeth newydd. Dyma fe felly, er gwell neu er gwaeth.

Mewn ffordd, y ffaith bod yr agweddau “cul” yma yn bodoli yn y Cymry Cymraeg yn arwydd o gryfder dilwylliannol. Mae’n rhan o’r ceidwadaeth (“c” bach) sy wedi cadw’r iaith a’r diwylliant yn fyw yn wyneb canrifoedd o bwys. Mae’n anodd iawn i groesawi rhywun mewn i dy gymdeithas os dydyn nhw ddim yn siarad dy iaith, felly mae pawb sy ddim yn siarad Cymraeg yng Nghymru yn cael eu gweld fel “Saeson”, y “Nhw” mawr. Y broblem yw, unwaith ti wedi bod yn “Nhw” rhyw grŵp penodol mae’n anodd iawn eu credu pan maen nhw’n dweud taw un o’r “Ni” wyt ti nawr.

Dw i’n nabod hen ferch o’r ardal hon, sy’n dysgu Cymraeg yn ei henaint. Cymraes yw hi o enidigaeth, ond gadawodd y teulu Aberteifi pan oedd hi’n blentyn. Daeth hi yn Ùl wedyn, a phriodi Cymro Cymraeg a oedd un o hoelion wyth y gymdeithas Cymraeg (ysgrifennydd y steddfod leol, blaenor yn y capel, ayb) ond oedd yn gwrthod ei helpu hi ddysgu Cymraeg. Oedd e’n bychanu bob ymdrech oedd hi’n wneud (a hynny yn y dyddiau cyn-Wlpan, felly oedd hi ar ei phen ei hun), chwerthin ar ei ben pan wnaeth hi drial siarad Cymraeg ’ fe. Yn y diwedd, rhodd hi’r ffidil yn y to, nes iddo fe farw. Tair blynedd wedi ‘ny, mae hi’n rhugl, ac wedi dechrau cymryd ei rhan hi yn y gymdeithas Gymraeg.

Pwynt y stori yw…

Mae hi wedi ymuno ’ Merched y Wawr, ac aeth hi i ryw swper rhwng-canghennau gyda nhw. Oedd hi eistedd ar fwrdd gyda phobl doedd hi ddim yn eu nabod, a chlywed taw hithau oedd pwnc trafod rhwng dwy ohonyn nhw. Yn ei fersiwn hi o’r sgwrs, aeth fel hyn:

“Pwy yw hi ‘te?”

“O, Saesnes yw hi. Wedi dysgu Cymraeg.”

Pan dwedodd hi’r stori i mi (yng nghyfarfod grwp Cyd, felly dim Cymry Cymraeg ’na i’w clywed, dim ond ni’r dysgwyr ) oedd ateb yr ail ferch yn ei bychanu yn yr un modd oedd ei gŵr yn arfer wneud. Dw i’n siwr mae’n llawer mwy tebyg oedd y ferch yn ei hedmygu, am ddysgu Cymraeg er ei bod hi’n Saesnes. Ond wrth gwrs, nid Saesnes yw hi, felly oedd clywed y gair hynny yn hala hi’n grac yn syth. Beth oedd hi’n clywed oedd dwy Gymraes Cymraeg (Cymry “go iawn”, fel ei gŵr) yn diystyried hi gan ei bod hi’n “Saesnes” (sef Cymraes “di-Gymraeg”, er nad yw hyn yn wir, bellach). Mae’n hollol bosibl wnaeth hi golli’r edmygedd yn llais yr ail ferch. Dwedodd hi oedd hyn wedi dinistrio ei hyder yn ei Chymraeg.

Enghraifft bach arall. Yn y Steddfod eleni oedd boi o’r enw Michael Harvey yn dweud storÔau bob dydd yn y Babell LÍn. StorÔau hollol wych, o bedwar ban y byd, ond wedi eu trosi i’r Gymraeg (ganddo fe), wrth reswm. Bob bore, gaeth e ei gyflwyno fel un “sy wedi dysgu’r iaith”, weithiau gyda’r atodiad “ag sy’n hollol rhugl erbyn hyn”. Unwaith ti’n clywed hynny, ti’n gwrando nid ar stori wych Gymraeg, ond ar stori wych yn y Gymraeg gan ddysgwr, chwarae teg i’r boi.

Tro nesa bod rhyw Gymro yn fy llongyfarch i am ddysgu Cymraeg mor dda, dw i’n mynd i’w longyfarch e ar ei Saesneg, neu ofyn “pryd stopiaist ti curo dy wraig di?” Dw i’n gwybod eu bod nhw’n meddwl bod hyn yn garedig – maen nhw yn garedig – ond mae’n nawddoglyd hefyd, ac mae’n helpu cadarnhau’r agwedd bod “ein hiaith ni” yn rhy anodd i’r rhan fwya o “Saeson” ei dysgu, felly chwarae teg i unrhywun sy’n ddigon dewr i drial. ‘Sai’r Cymry Cymraeg yn stopo trin y dysgwyr fel ein bod ni’n ffrÓcs, ond yn hytrach fel llathen mesur o beth sy’n hollol realistig i ddisgwyl gan bobl sy’n symud i ardal Gymraeg, falle gawn ni weld newid go iawn.

Nid “Cymro Cymraeg” ydw i, er mod i’n Gymro sy’n siarad Cymraeg, mwy na lai yn rhugl. Bob tro mae rhywun yn dweud mod i yn Gymro Cymraeg (“erbyn hyn”) dw i’n teimlo yn llai cyfforddus yn y guddwisg, ac yn fwy ymwybodol o’r blwch diwylliannol rhyngddo fi a’r person arall. Os dych chi wir moyn wneud i fi deimlo yn falch o fy hunan o ddysgu’r Gymraeg, plîs, da chi, peidiwch sôn amdano fe byth a beunydd.

Gawn ni siarad am rywbeth arall nawr?

(Wedi dweud hynny, os wyt ti’n anghytuno â fi, croeso i ti bostio yn ddi-enw yma, a defnyddio cyfeiriad e-bost ffals, os wyt ti’n poeni y bydda i’n defnyddio unrhywbeth sy’n cael ei ddweud yma yn dy erbyn ar y maes.